Dementia

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Dementia.jpg
Ang dementia ay isang karamdamang nakaaapekto sa utak. Ang mga pasyente na mayroong dementia ay maaaring hindi makapag-isip ng tama upang matugunan ang mga normal na aktibidad tulad ng pagbibihis o pagkain. Ang mga pasyenteng ito ay maaaring mawalan ng kakayanan na lumutas ng problema o mag-pigil ng kanilang emosyon. Ang kanilang mga personalidad ay maaari ring magbago. Maaari sila maging mapusok o makakita ng mga bagay na sila lamang ang nakakakita.

Contents

Sintomas

  1. Kabilang sa sintomas ng dementia ang mga suliraning ukol sa mental na kapasidad tulad ng:
    • Pagsasalita;
    • Pag-alaala;
    • Pag-iisip;
    • Emosyonal na asal o personalidad;
    • Mga gawaing nangangailangan ng kaalaman tulad pagbibilang at pag-kalkula, abstract thinking; at, #*Ang kakayanang magpasya o magbigay ng tamang desisyon.
  2. Ang dementia ay karaniwang lumilitaw bilang pagiging makalimutin.
  3. Ang mild cognitive impairment (MCI) ay isang yugto sa pagitan ng normal na pagiging makalimutin sanhi ng pagtanda at ng pag-grabe ng dementia. Ang mga pasyenteng may MCI ay may katamtamang problema sa pag-iisip at memorya na hindi nagiging hadlang sa pang araw-araw na aktibidad. Alam ng mga pasyente na ito na sila ay makalimutin. Hindi lahat ng mayroong MCI ay nagkakaroon ng dementia.
  4. Kabilang sa maagang sintomas ng dementia ay ang mga sumusunod:
    • Problema sa pananalita tulad ng kahirapan sa pag-alala sa mga pangalan ng mga kilalang bagay;
    • Pagkawala ng mga bagay;
    • Pagkaligaw sa mga kilalang daan;
    • Pag-iiba ng pag-uugali o kawalan ng social skills;
    • Kawalan ng interes o gana sa mga bagay at aktibidad na dati namang kinahihiligan; at,
    • Kahirapan sa pagtugon sa mga gawain na nangangailangan ng pag-isip tulag ng pag-balanse sa checkbook, paglalaro (tulad ng larong bridge), at ang pag-aral ng bagong impormasyon o bagong daan.
  5. Habang tumatagal ang dementia, ang mga sintomas ay mas nagiging lantad o maliwanag at nagiging hadlang sa abilidad ng pasyente na alagaan ang sarili. Ang mga sintomas na ito ay ang mga sumusunod:
    • Pag-limot sa mga detalye ng kasalukuyang pangyayari;
    • Pag-limot sa mga pangyayari sa sariling buhay;
    • Pagkawala ng kamalayan sa sariling pagkatao;
    • Pagbabago sa nakasanayang pagtulog o pag-gising sa gabi;
    • Kahirapan sa pagbabasa o pagsusulat;
    • Kahinaan sa pagpasya o paghatol at kawalan ng abilidad na matukoy ang panganib;
    • Pag-gamit ng maling salita, maling pagbigkas ng salita, at pagsabi ng nakakalitong mga pangungusap;
    • Kawalan ng gana makihalubilo sa iba;
    • Pagkakaroon ng hallucinations, hindi pagkakaunawan at marahas na asal;
    • Pagkakaroon ng delusions, depression, at agitation; at,
    • Kahirapan sa paggawa ng mga pang-araw-araw na tungkulin tulad ng paghanda ng pagkain, pagpili ng isusuot at pagmamaneho ng sasakyan.
  6. Ang mga pasyente na mayroong malalang dementia ay hindi na kayang gampanan ang mga sumusunod:
  • Makaintindi ng lenguahe;
  • Makakilala ng miyembro ng pamilya; at,
  • Gumawa ng pang-araw-araw na gawain tulad ng pagkain, pagbihis at pagligo.
  1. Ang pasyenteng may dementia ay maaari ring mahirapan sa pag-pigil ng ihi at pag-lunok ng tubig at pagkain.

Sanhi at panganib

Karamihan ng klase ng dementia ay non-reversible (degenerative). Nangangahulugan lamang ito na ang mga pagbabago sa utak na nagdudulot ng dementia ay hindi maaaring pigilan o ibalik sa dati.

Alzheimer's disease ang pinakakaraniwang klase ng dementia. Samantala, isang pangunahing sanhi ng dementia sa mga matatanda ang Lewy body disease. Ang mga pasyente na mayroong ganitong kondisyon ay may abnormal na istruktura ng protina sa piling bahagi ng utak. Maaari ring maging sanhi ng dementia ang stroke. Vascular dementia naman ang tawag dito.

Maaari ring magdulot ng dementia ang mga sumusunod:

May mga sanhi ng dementia na maaaring mahinto o maibalik sa dati kung matutuklasan agad tulad ng mga sumusunod:

Ang dementia ay karaniwang nangyayari sa mga matatanda. Bihira sa mga taong mas bata sa edad 60 ang nagkakaroon ng dementia. Ang panganib ng dementia ay tumataas habang tumatanda ang isang tao.

Pagsusuri

Kinukuha ng doktor ang kasaysayang medikal at kinukunan ng pisikal na eksamen (kasama ang neurological exam) ang pasyente gayundin ang pagsasagawa ng mental status examination.

Maaaring humiling ang health care provider na magsagawa ng mga ibang eksamen upang matukoy kung may ibang problema na nagdudulot ng dementia o nagpapalala nito. Ang mga kondisyon na ito ay ang mga sumusunod:

  • Karamdaman sa thyroid
  • Kakulangan sa bitamina
  • Tumor sa utak
  • Intoxication mula sa mga medikasyon
  • Madalas na impeksyon
  • Anemya
  • Malalang depresyon

Maaaring gawin ang mga sumusunod na pagsusuri:

Lunas

Ang pag-kontrol sa mga sintomas ng dementia ang karaniwang lunas na ibinibigay ng mga doktor ngunit depende ito sa sanhi ng dementia. May ilang mga pasyente na kailangan manatili sa ospital sa maikling panahon. Ang mental na ehersisyo ay nakakatulong sa paglunas sa dementia.

May mga medikasyon din na maaaring kailanganin upang kontrolin ang mga problema sa pag-uugali na dulot ng dementia. Ilan lamang dito ang mga antipsychotics, mood stabilizers, serotonin-affecting medications, at stimulants.

Samantala, may mga gamot na nagpapabagal sa paglala ng mga sintomas ng dementia. Maliit ang benepisyo mula sa mga gamot na ito at may mga pagkakataon na hindi makita ng mga kaanak ng pasyente ang pagbabago. Ang mga gamot na ito ay ang donepezil, rivastigmine, galantamine, at memantine

Posibleng komplikasyon

  • Pagtaas o pagdami ng impeksyon sa kahit anong parte ng katawan.
  • Kawalan ng abilidad alagaan ang sarili.
  • Kawalan ng kapasidad na makipagusap o makihalubilo sa ibang tao.
  • Mas maikling buhay.
  • Side effects na dulot ng medikasyon gamit sa pagamot ng dementia.

Sanggunian

  • Dementia. PubMed Health. (Hinango noong 10 Hunyo 2011.)
  • Dementia. Medline Plus. (Hinango noong 10 Hunyo 2011.)