Tonsil

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Tonsils diagram.jpg

Ang karaniwang tinatawag na mga tonsil ay ang mga palatine tonsil, ngunit bahagi ito ng Waldeyer’s ring kasama ang mga adenoid, tubal tonsil at lingual tonsil na ang tungkulin ay maging bahagi ng unang linya ng depensa ng katawan laban sa sakit at mikrobyo.

Ang palatine tonsil ang pinakamalaking panloob na bahagi ng grupong ito. Nakalagay ang mga ito sa magkabilang gilid ng likod ng lalamunan sa pagitan ng bibig at pharynx sa oropharynx. Ito ang mga nagsisilbing pansala na humuhuli sa mga bakterya at mikrobyong pumapasok sa katawan. Tinatawag din ang mga ito na faucial tonsil.

Contents

Tungkulin

Anyo

Ang mga tonsil ay dalawang hugis bilugang glandula ng mga tisyung lymphoid na sa nakapaloob sa dingding ng likod ng bibig, sa bandang likod lamang ng dila. Nagiiba-iba sa bawat tao ang laki ng mga tonsil at maaaring masipat mula sa labas ng bibig kung nakanganga. Ang kulay ng mga ito ay karaniwang mula pula at kulay rosas kung walang karamdaman ang tao o naninilaw at namumuti lalo na kung may impeksyon.

Istruktura

Ang mga tonsil ay isang pares ng malalambot na tumpok ng tisyu tulad ng mga kulani. Nababalot ito sa kulay rosas na mucosa tulad ng sa nakabalot sa bibig. Sa kabuuan ng bawat tonsil ay mga 18 hanggang 20 na ukang tinatawag na crypts na may sapin na mucosa.

Mayaman sa daluyan ng dugo at daluyan ng kulani and mga tonsil dahil sa tungkulin ng mga ito sa katawan. Ang nerbyo na nakakabit dito ay nanggagaling sa glossopharyngeal nerve.

Papel sa katawan

Bahagi ng sistemang limpatiko ang mga tonsil na tumutulong sa paglaban sa mga bakterya, mikrobyo o anumang mga allergen na maaaring umatake sa katawan mula sa pag-hinga, pag-kain o pag-inom.

Sa pagpasok ng hangin at pagkain o inumin, nahuhuli ng mga tonsil ang mga antigen at naiistimula ang sistemang imyuno. Naglalabas ang mga ito ng mga leukocyte na umaatake at sumusugpo sa mga elementong maaaring makaimpeksyon sa katawan.

Tumutulong din ang mga tonsil na harangan ang paglaganap ng impeksyon mula sa ibang kalapit na organo tulad ng bibig, sinus at postnasal area. Nakakapaglabas ang mga ito ng mga antibody na pumipigil sa pagkalat ng impeksyon sa loob ng katawan.

Kapag may nilalabanang mga mikrobyo at bakterya ang mga tonsil, karaniwang lumalaki ang mga ito bilang tugon sa impeksyon (tonsillitis). Sa pamamagang ito at kasamang paggawa ng mga lymphocyte at mga antibody, naaalerto ang katawan na gumawa ng angkop na immune response. Ngunit kahit na ang pagpintog ng mga tonsil ay ebidensiya ng paggana nito, hindi nangangahulugang hindi nito kailangan ng sapat na pansin at paggamot.

Mga karamdaman ng mga tonsil

Kadalasan, ang mga tonsil ang nai-impeksyon. Ngunit kahit tanggalin ang mga ito bilang paggamot dahil sa labis na karamdaman, hindi naman nadaragdagan ang panganib ng pagkakaroon ng sakit.

  • Tonsillitis – Dala ng bakterya o mikrobyo at sanhi ng pamamaga at masakit na lalamunan. Maaaring maging kulay abo o puti ang mga tonsil. Maaring maging paulit-ulit.
  • Peritonsillar abscess – Kilala din bilang quinsy, sanhi ito ng impeksyon. Nagkakaroon ng nana sa tabi ng tonsil na tumutulak dito papuntang kabilang gilid.
  • Acute mononucleosis – Karaniwang dala ng Epstein-Barr virus, ang mono ay nagdadala ng malubhang pamamaga sa mga tonsil, lagnat, pananakit ng lalamunan, mga pantal at pagkahapo. Kilala din ito bilang glandular fever.
  • Strep throat – Isang impeksyon na dala ng bakteryang Streptococcus na nakakaapekto sa mga tonsil at lalamunan, karaniwang kasama ng lagnat at pagkirot ng leeg ang pananakit ng lalamunan.
  • Labis na paglaki ng mga tonsil na nakakaliit ng daanan ng hangin at nagiging sanhi ng paghihilik o sleep apnea.
  • Tonsillolith o mga bato sa tonsil - Nabubuo ang mga ito kapag may naninigas na calcium at iba pang mga mineral sa mga tonsil.
  • Kanser o tonsillar carcinoma– Hindi karaniwang uri ng kanser ngunit ang mga nagkakaroon nito ay karaniwang mga naninigarilyo at labis na manginginom ng alak.

Pagtanggal ng tonsil

Maaaring payuhan na tanggalin ang mga tonsil sa pamamagitan ng pagtitistis kapag hindi na ito malunasan ng gamot lalo na sa ilang malubhang sitwasyong medikal tulad ng:

  • Palagiang pagkakaroon ng tonsillitis.
  • Kung ang tonsillitis ay labis na nakakaapekto sa normal na takbo ng buhay.
  • Kung malaki masyado ang mga tonsil at nakakasagabal na sa paghinga tulad ng sa sleep apnea.
  • Kung nagkaroon ng kanser ang mga tonsil.

Pangangalaga sa mga tonsil

Ang lubos na pagganap ng tungkulin at kalusugan ng mga tonsil ay nakasalalay sa palagiang pagiingat na maging malinis ang mga ito mula sa bakterya.

Karaniwang pangangalaga:

  • Iwasan ang labis na pag-inom ng alak.
  • Iwasan ang paninigarilyo o anumang maaaring makaka-irita sa lalamunan.
  • Magsipilyo lagi at panatilihin ang pangkahalahatang kalinisan ng katawan.

Kung may karamdaman:

  • Ihiwalay ang mga kasangkapang ginagamit at huwag makibahagi sa pagkain o inumin ng iba.
  • Huwag makipaghalikan hangga’t hindi gumagaling sa karamdaman.
  • Itapon ang dating sipilyo at gumamit ng panibago kapag nagsimula na ng paggamot para sa karamdaman upang hindi maulit ang impeksyon.
  • Magpahinga sa bahay lalo na kung nilalagnat.
  • Uminom lagi ng tubig.
  • Inumin ang medikasyon sa tamang oras at tapusin ang kurso ng pag-inom ng antibyotiko (karaniwang tumatakbo ng pitong araw na walang patid).
  • Tumawag sa doktor kung napapansing lumalala ang pakiramdam at kondisyon, lalo na kung may kahirapan sa paghinga o paglunon.
  • Kumain ng malalambot at masustansiyang pagkain.
  • Humigop ng sopas at uminom ng mga katas ng prutas, tsaa, pulot-gata sa maligamgam na tubig o tubig na may kalamansi o dayap.
  • Matapos ang tonsillectomy, kumain ng mga simpleng pagkain na walang lasa tulad ng biskwit habang umiiwas sa maiinit o maaanghang na pagkain para manatiling malinis at hindi mairita ang lugar na tinistis.

Sanggunian