Utak

From Wikihealth
Jump to: navigation, search

Ang utak ay isang organong natatagpuan sa ulo. Ito ay tila isang jelly, kulay rosas at abo, at kulubot na may taba at protina. Ang utak ay isa ay pinakamalaking organo na mayroong 100 bilyong nerve cells. Ito ay may bigat na 3 pounds o 1.4 kilograms.

Contents

Tungkulin ng utak

  • Responsable sa pagkatuto sa arte, lengguahe, moralidad, at makatuwiran at matinong pag-iisip. Ang mga kakayahang ito ay mga katangiang nagpapakita ng pagkakaiba ng mga tao at hayop.
  • Responsible sa personalidad, sa kakayahang makatanda at/o maka-alala, sa pagkilos at kung paano naiintindihan ang mga bagay-bagay at pangyayari.
  • Ang mga nerve cells ang nagtutulungan upang pagbagayin ang iniisip at ang kinikilos.
  • Nagko-kontrol sa walang kusang kamalayan na mga proseso ng katawan katulad ng paghinga at pagtunaw ng kinain .
  • Neurons ang tawag sa nerve cells ng utak. Ang mga ito ay tinatawag ding gray matter. Ang neurons ay nagbibigay ng senyales at kumukuha ng electrochemical signals na dumadaan sa milyong nerve fibers na tinawatag na dendrites at axons. Ang mga dendrties at axons naman ang tinaguriang white matter.

Iba’t-ibang parte ng utak

Cerebrum

Ang cerebrum ang pinakamalaking parte ng utak. Ito ay may dalawang parte: ang kanang bahagi at kaliwang bahagi.

Ayon sa mga siyentipiko, ang kanang bahagi ang nangangasiwa sa abstract learning katulad ng galing sa arte at spatial manipulation. Ang kaliwang bahagi naman ay analytical at namamahala ng pagkatuto sa matematika, lohika at lengguwahe.

Ang kanang bahagi ng utak ang namamahala sa kaliwang bahagi ng katawan samantalang ang kaliwang bahagi naman ng utak ang namamahala sa kanan.

Ang cerebrum ay 85% ng bigat ng utak. Ito ang bahaging ginagamit sa pag-iisip at pagkontrol sa mga voluntary muscles.

Ang cerebrum din ang ginagamit na parte ng utak kapag naghahanap ng kasagutan sa mga problemang may kinalaman sa matematika, kung paano maglaro ng isang video game, o kaya naman ay kung paano buuin ang jigsaw puzzle.

Ang memorya ay nasa cerebrum. Ito ang responsable sa pangmatagalang memorya (kagaya nang kung ano ang nangyari noong Pasko limang taon na ang nakalipas) at pangkasalukuyang memorya (kagaya nang kung ano ang binili sa tindahan noong isang araw).

Ang cerebrum din ang responsable sa pag-iisip ng naaayon sa sitwasyon kagaya ng pag-ipon ng mga kakailanganin sa pagluto ng ulam upang mapadali ang proseso ng pagluluto.

Cerebellum

Ang cerebellum ay natatagpuan sa likod ng utak at sa ilalim ng cerebrum. Ito ay ⅛ mas maliit kumpara sa cerebrum.

Ang cerebellum ang nangangasiwa sa balanse, galaw, at koordinasyon ng katawan. Ito ang nakatutulong upang ang tao ay makakilos gaya ng pagtayo, pagbalanse ng katawan, at paggalaw.

Tangkay ng utak

Ang brain stem ay natatagpuan sa ilalim ng cerebrum at sa harap ng cerebellum. Inuugnay ng brain stem ang utak sa spinal cord na natatagpuan mula sa leeg hanggang sa likod.

Ang brain stem ang may kaalaman at kakayahan sa mga tungkulin ng katawan upang manatiling buhay tulad ng paghinga, pagtunaw ng pagkain, at pagdaloy ng dugo.

Ang pamamahala sa involuntary muscles ay parte ng tungkulin ng brain stem. Ang mga involuntary muscles ay may kinalaman sa ilang galaw ng organo ng katawan katulad ng pagtibok ng puso at pagdaloy ng dugo kapag kumikilos ang tao.

Ang brain stem din ang naghihiwa-hiwalay ng mga milyung-milyong palitan ng mensahe sa pagitan ng utak at ng katawan.

Pituitary gland

Ang pituitary gland ay gumagawa at naglalabas ng mga hormones sa katawan. Ito ay may malaking papel sa paglaki at pagkakaroon ng mga pagbabago sa pangangatawan ng mga bata sa panahon ng kanilang pagbibinata o pagdadalaga.

Ang pituitary gland din ang nangangasiwa sa dami ng asukal at tubig sa katawan upang mapanatili ang metabolismo.

Hypothalamus

Ang hypothalamus ay parang isang thermostat na nagbibigay ng mensahe kung ang temperatura ng katawan ay mainit o malamig. Dahil dito, ang katawan ay nagpapawis kapag mainit at nanginginig naman kapag malamig.

Ang mga ugat

Ang utak ang siyang pinaka-abala pagpapatakbo sa mga iba’t-ibang parte ng katawan. Ang mga ugat ay bungkos ng mga hiblang nag-uugnay sa mga parte ng katawan at ng gitnang sistemang nerbyos o utak.

Ang mga ugat ay natatagpuan sa loob ng spinal column na mga buto sa likurang bahagi ng katawan na siyang nagpo-protekta dito. Hindi sila nakikita kapag hindi ginamitan ng mikroskopyo.

Ang sistemang nerbyos ay binubuo ng milyong-milyong neurons o nerve cells at ang mga ito ay napakaliit. Kapag ang isang tao ay ipinanganak, kaunti pa lang ang mga neurons na konektado sa isa’t-isa. Kapag marami nang natututunan ang tao, ang mga ito ay unti-unti nang nagiging konektado sa kapwa neurons (pathways o connections) upang madaling matuto.

Emosyon

Ang mga iba’t-ibang emosyon, katulad ng saya o lungkot, ay nagmumula sa utak.

Ang amygdala ay isang maliit na bungkos ng selyula sa kaliwa’t-kanang bahagi ng utak. Pinaniniwalaang ang amygdala ang responsable sa iba’t-ibang emosyong nararamdaman.

Mga karamdaman

  • Stroke - Isang pinsala sa utak na dulot ng pagbabara ng daluyan ng dugo.
  • Meningitis - Pamamaga ng meninges na mga membranes na tumatakip sa utak.
  • Multiple sclerosis - Nagkakaroon ng epekto sa palitan ng electrical signals ng mga ugat.
  • Coma - Matagalang pagkawala ng malay.
  • Paralytic polio - Ang polio virus ay pumapasok sa gitnang sistemang nerbyos.
  • Parkinson’s disease - Nakikitaan ng panginginig at hirap sa paglalakad, pagkilos at koordinasyon ang sinumang apektado nito.
  • Cerebral palsy - Isang grupo ng kondisyong mula sa pinsala sa utak na nangyari habang ang tao ay ipinagbubuntis o kapag malapit na itong ipanganak.
  • Migraine - Sakit ng ulo na nararamdaman sa kaliwang bahagi ng ulo.

Pag-aalaga sa utak

  1. Kumain ng masustansiyang pagkain lalo na iyong may potassium at calcium na kailangan ng sistemang nerbyos.
  2. Mag-ehersisyo ng regular.
  3. Magsuot ng matibay ng helmet at kasuotang pananggalang para sa spinal cord kapag naglalaro ng isports, nagbibisekleta, o nagmo-motorsiklo.
  4. Iwasan ang pag-inom ng alak, bawal na gamot, pagninigarilyo.
  5. Gamitin ang utak sa mga aktibidad na kinakailangan mag-isip katulad ng paglutas ng puzzle, pagbabasa, pakikinig sa musika, at mga bagay na may kinalaman sa arte.

Sanggunian

  • Brain. National Geographic (Hinango noong 5 Hulyo 2011)
  • Brain. Mama’s Health (Hinango noong 5 Hulyo 2011)