Beke

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Beke.jpg

Ang beke ay isang nakakahawang sakit na nakakaapekto sa mga glandulang parotid, isa sa tatlong pares ng glandula ng laway, na matatagpuan sa ilalim at harapan ng tainga. Dahil sa mumps virus, ang virus na dahilan ng beke, ang glandulang parotid ay namamaga.

Contents

Sintomas

Isa sa lima kataong apektado ng mumps virus ay hindi kinakakitaan ng anumang palatandaan o sintomas ng beke. Madalas, ang mga sintomas ng beke ay nakikita na o nararamdaman matapos ang dalawa o tatlong linggo na pamamalagi nito sa katawan ng tao. Ang mga sumusunod ang mga palatandaan o sintomas na ang isang tao ay may beke:

  • Namamaga at nananakit na mga glandula ng laway.
  • Masakit o mahirap lumunok at ngumuya.
  • Lagnat
  • Panghihina at pananamlay
  • Pananakit ng ulo at kalamnan
  • Pagkawala ng gana kumain

Ang pinakahalata na sintomas ng beke ay ang pamamaga ng mga glandula ng laway na nagdudulot ng pamamaga ng pisngi. Sa katunayan, ang salitang mumps ay isang lumang katawagan sa wikang Ingles na ang ibig sabihin ay bukol sa pisngi.

Mga sanhi

Ang sanhi ng beke ay ang mumps virus, na madaling nakakahawa sa pamamagitan ng laway. Kapag ang isang tao ay hindi protektado laban sa mumps virus, madali itong magkaroon ng beke kapag siya ay nakalanghap ng maliliit na tilamsik ng laway mula sa isang tao na may beke kapag ito ay umubo o bumahing. Maaari ring mahawaan ng beke ang taong hindi protektado sa mumps virus kapag siya ay nakigamit ng kubyertos o nakiinom sa baso ng isang taong may beke.

Mga kumplikasyon

Ang mga kumplikasyon ng beke ay napakadalang ngunit maaring napakalubha. Ang ilan sa mga ito ay ang mga sumusunod:

  • Orchitis - Ang orchitis ay ang pamamaga ng bayag ng lalaki. Ito ay napakasakit at maaari ring makabaog.
  • Pancreatitis - Ang pancreatitis ay ang pamamaga ng lapay. Ang ilan sa mga palatandaan at sintomas ng pancreatitis ay ang pananakit ng tiyan, pagkahilo at pagsusuka.
  • Encephalitis - Kagaya ng beke, ang encephalitis ay sanhi din ng virus. Ito ay ang pamamaga ng utak na maaaring makapagdulot ng samu’t saring sakit sa sistemang nerbyos at maaari ring makamatay.
  • Meningitis - Ang meningitis ay ang pamamaga at impeksyon ng mga membrane at ng mga likido ng utak at gulugod. Magkakaroon ng meningitis ang isang taong may beke kapag nakapasok sa dugo ang mumps virus at maapektuhan ang buong sistemang nerbyos.
  • Pamamaga ng mga obaryo - Ang madalas na sintomas nito ay ang pananakit ng puson.
  • Pagkabingi - Ang beke ay maaaring makapagdulot ng panghabambuhay na pagkabingi sa isa o sa parehong tainga.
  • Pagkalaglag ng sanggol - Ang mga buntis na may beke, lalo na sa unang tatlong buwan ng pagbubuntis, ay maaaring makunan o malaglag sa sinapupunan.

Lunas at pag-iwas

Dahil ang beke ay sanhi ng virus, hindi tumatalab ang pag-inom ng mga antibiotic. At kagaya din ng karamihan ng mga sakit na sanhi ng virus, ang beke ay basta na lang nawawala. Ang kabutihan sa beke, karamihan sa mga taong naiimpeksyon nito, bata man o matanda, ay gumagaling ng walang nangyayaring komplikasyon. Matapos ang dalawang linggo mula sa paggaling sa beke, maaari na muling pumasok sa trabaho o paaralan ang taong naimpeksyon ng beke.

Mga pinaniniwalaang gamot

Sa Pilipinas, iba’t-ibang paraan ang ginagawa upang magamot ang beke. Ngunit ang totoo, sa kasalukuyan ay wala pang gamot laban sa beke. Kung may irereseta man ang mga doktor, ito ay upang maiwasan ang mga komplikasyon o kaya ay mabawasan ang labis na pananakit ng bahaging namamaga. Ang mga sumusunod na paraan ng paggamot sa beke ay hindi nirerekomenda ng mga espesyalista ngunit patuloy pa ding ginagawa sa Pilipinas.

  • Tinang asul na may suka at dinurog na bahay ng bubuyog na hako-hakot - Ito ang pinakatanyag na ginagawa ng mga Pilipino kapag may beke. Pinaniniwalaan itong nagpapaimpis ng pamamaga. Maaari ring haluan ito ng halamang dilaw.
  • Dahon ng makahiya - Ang dinurog na dahon ng makahiya ay pinapahid sa namamagang pisngi matapos ang isang cold compress. Ginagawa ito ng 3 beses isang araw, sa loob ng 30 minuto.
  • Dahon ng kantutay - Gaya din ng dahon ng makahiya, ang dahon ng kantutay ay dinudurog at ipinapahid din sa namamagang pisngi.
  • Kamias - Ang dinurog na bunga ng kamias ay pinapahid din sa namamagang pisngi 3 beses isang araw.
  • Dahon ng lagundi - Ginagamit kapag may kasamang lagnat ang beke. Ang dahon ng lagundi ay dinudurog at hinahaluan ng tubig at iniinom.

Mga dapat gawin

  • Dapat magpahinga ang taong may beke sa higaan hanggang mawala ang lagnat nito.
  • Ang taong may beke ay dapat lumayo muna hangga’t maari sa maraming tao upang maiwasan ang pagkalat ng virus nito.
  • Uminom ng gamot gaya ng paracetamol at ibuprofen upang mapaginhawa ang pakiramdam. Hindi pwede painumin ng aspirin ang mga batang may beke dahil maari pa itong magdulot ng komplikasyon sa bata gaya ng Reye’s syndrome.
  • Gumamit ng cold compress para mabawasan ang pananakit ng mga namamagang glandula.
  • Ang mga lalakeng may beke at namamaga ang bayag ay dapat magsuot ng supporter upang hindi masyadong masaktan ang bayag.
  • Iwasan ang mga pagkain na mahirap nguyain. Subukang kumain ng mga masabaw at malalambot na pagkain gaya ng lugaw.
  • Uminom ng maraming tubig.
  • Bawasan at iwasan ang mga nakakapagod na gawain.
  • Dalhin kaagad sa doktor ang batang may beke kapag isa sa mga ito ay naganap:
    • Lagnat na umabot sa 39 °C (103 °F).
    • Nahihirapan na kumain o uminom.
    • Pagkawala ng kontrol sa sarili.
    • Pananakit ng tiyan.
    • Kung batang lalake, pananakit at pamamaga ng bayag.

Mga paraan ng pag-iwas sa beke

  • Magpabakuna laban sa beke - Ang taong nagkaroon na ng beke ay hindi na nangangailangan ng bakuna sapagkat bihirang maulit ito. Ngunit ang taong wala pang bakuna sa beke, at hindi pa nagkakaroon, ay marapat na magpabakuna ng MMR o measles-mumps-rubella. Hindi lang para sa beke ang bakunang ito ngunit laban din ito sa tigdas at sa rubella virus.
  • Iwasang lumapit sa taong may beke - Ang taong may beke ay hindi dapat nilalapitan ng mga taong wala pang bakuna laban sa beke o di kaya ng mga taong hindi pa nagkakabeke.

Sanggunian