Bulutong

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Smallpox vaccine site.jpg

Ang Bulutong o Small pox ay isang malubha at nakahahawang sakit na maaaring makasira sa pisikal na anyo ng tao. Maaari rin itong makamatay kung hindi maagapan. Ito ay dulot ng isang virus.

Contents

Sanhi

Ang bulutong ay sanhi ng isa sa dalawang uri ng Variola virus:

  • Variola major – Isang malubhang sakit na maaaring maging banta sa buhay ng mga taong hindi pa nabakunahan.
  • Variola minor – Isang impeksiyon na bihirang maging sanhi ng kamatayan.

Paano ito kumakalat

Ang Bulutong ay kadalasang nakukuha sa madalas na pakikihalubilo sa taong may ganitong sakit. Ang virus ay madalas na dinadala ng hangin kapag ang isang taong may bulutong ay umubo, bumahing, o nagsalita. Sa bihirang mga pagkakataon, bagamat maliit ang dalang panganib ng impeksiyon, maaari ring kumalat ang virus sa pamamagitan ng direktang pagdikit o paggamit sa mga bagay na ginamit ng isang taong may bulutong, tulad ng damit at gamit sa kama.

Sa oras na mahawaan, ang virus ay lilipat sa loob ng selyula ng katawan, dadami, at kakalat sa panahon ng inkubasyon. Umaabot ng pito hanggang 17 na araw bago lumitaw ang mga sintomas.

Sintomas

Tulad sa sakit na trangkaso, ang karaniwang mga palatandaan at sintomas ay lumalabas sa loob ng 12 hanggang 14 na araw matapos mahawaan ng virus, kabilang ang:

  • Sakit ng likod
  • Pagkahibang o deliryo
  • Pagtatae
  • Labis na pagdurugo
  • Pagkapagod
  • Mataas na lagnat
  • Malaise – Pangkalahatang pakiramdam ng pagkabalisa, sakit, o kakulangan ng kagalingan.
  • Kulay-rosas na mga pantal sa mukha, kamay, bisig, at katawan na nagiging sugat o nagsusugat pagsapit ng ika-walo o ika-siyam na araw.
  • Sugat sa bibig at paltos na nagkalat ng virus sa lalamunan.
  • Pagkabulag na karaniwang resulta ng paltos na nabuo malapit sa mata.

Posibleng magkaroon ng bulutong ang mga taong:

  • Manggagawa sa laboratoryo na nangangasiwa sa virus (bihira).
  • Mga bata at kabataan.
  • Miyembro ng pamilya na madalas ay nahawaan ng bawat isa.
  • Mga nagdadalang-tao o mga ina na nagpapasuso.
  • Mga taong may problema sa balat tulad ng eczema.

Pagsusuri

  • DIC panel – Tulong sa pagkilala kapag mayroong pinaghihinalaang disseminated intravascular coagulation (DIC).
  • Platelet count – Ginagawa upang masukat kung gaano karaming platelet ang mayroon sa dugo.
  • White blood cell (WBC) count – Isang pagsusuri na sumusukat sa bilang ng white blood cells.

Ang pagsasagawa ng espesyal na mga lab tests ay maaari ring gawin upang kilalanin ang virus.

Komplikasyon

Ang epekto ng bakuna ay maaaring magdulot ng mas malalang sakit, lalo na para sa mga taong may problema sa immune system kung kaya't mainam na sumunod sa payo ng doktor o eksperto. Nakasasama ang bakuna laban sa Bulutong sa mga taong may:

  • Encephalitis – Pamamaga ng utak na madalas ay dahil sa impeksiyon.
  • Kumbulsyon
  • Coma – Matagal na estado ng pagkawala ng malay-tao.
  • Kamatayan
  • Rayuma
  • Impeksiyon sa buto, mata, at balat (mula sa sugat)
  • Pulmonya
  • Matinding pagdurugo
  • May sakit na leukemia, kanser, o HIV.

Paggamot

Ang Bulutong ay wala pang gamot o lunas. Gayunpaman, maaari itong maiwasan sa pamamagitan ng isang bakuna. Ngunit ang panganib na epekto nito ay masyadong mataas upang gawing lehitimo sa kasalukuyan; dahil gumagamit ng isang buhay na virus (vaccinia virus) na may kaugnayan sa parehong pamilya ng variola virus sa pagbabakuna, na maaaring maging sanhi ng malubhang komplikasyon, gaya ng impeksiyon sa puso at utak. Sa kabilang banda, maaari ring magreseta ang doktor ng antibyotiko kapag nagkaroon ng isang impeksiyon sa baga o balat ang isang taong may Bulutong.

Paalala

  • Ang taong may Bulutong ay pinaka-nakakahawa kapag lumitaw na ang mga sintomas, at maaari itong magkalat ng virus sa iba, hanggang ang lahat ng paltos ay maglangib at tuluyang gumaling.
  • Dapat manatiling nakahiwalay ang taong may bulutong upang maiwasan ang pagkalat ng virus.
  • Maaaring maapektuhan ang tagal ng proteksyon batay sa ginamit na uri ng bakuna at kung paano ito pinangasiwaan.

Sanggunian

Pagkilala

Wikihealth cit.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiHealth sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.