Candidiasis

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Candida albicans (sputum).jpg
Ang candidiasis ay impeksyong dulot ng paglago ng yeast, isang uri ng fungus, sa kahit anong parte ng katawan. Ito ang pinakakaraniwang uri ng yeast infection. Ang pangalan nito’y mula sa medikal na pangalan ng yeast, ang Candida. Hindi makakatulong ang pag-inom ng antibayotiko dahil maari lang dumami ang yeast.

Contents

Sintomas

  • Sa mga babae, ang palatandaan at sintomas ng impeksyon sa puki ay ang inilalabas na puti at mala-kesong likido mula sa ari. Nagdudulot ito ng pangangati at iritasyon sa pwerta at sa palibot na balat nito. Maaari rin makaranas ng pananakit kapag nakipagtalik o hapdi kapag umiihi.
  • Sa mga sanggol at mga matanda, ang impeksyon ay maaaring sanhi ng iba’t ibang bagay. Isa na rito ay ang oral candidiasis o thrush. Makakakita ng puting nakatapal, na wari’y natuyong gatas, sa ibabaw ng dila, ngalangala, at iba pang parte ng loob ng bibig. Hindi ito basta-basta napupunasan dahil maaaring dumugo. Maaari ring mamula ang dila ng pasyente at kaakibat nito ang pananakit at hirap sa pagkain. Ibayong pag-iingat ang dapat ibigay sa pasyente na mayroong thrush upang maiwasan ang dehydration. Samantala, ang pangalawang posibleng dahilan ng impeksyon ay ang mga organismong Candida na nabubuhay sa balat. Ito ay karaniwang namamalagi sa mga lugar ng katawan na mainit at basa tulad ng singit at mga tiklop ng balat.
  • Sa mga taong may mahinang sistemang imyuno, ang impeksyong dulot ng yeast ay maaaring makaapekto sa panloob na mga bahagi ng katawan. Ang mga pasyenteng mayroong suppressed immune systems dahil sa AIDS, sa chemotherapy, at ibang kondisyon ay maaaring magkaroong ng impeksyong tinatawag na esophagitis. Ang impeksyon na ito ay katulad ng thrush ngunit ito ay maaaring kumalat sa bibig, esophagus, at hanggang sa tiyan. Ang candida esophagitis ay maaaring magdulot ng masakit na sugat sa sistemang panunaw at maaaring mahirapan ang pasyente na lumunok ng pagkain at anumang likido.
  • Kapag ang Candida ay nakapasok sa daluyan ng dugo, ang pasyente ay maaaring magkasakit na may kasamang lagnat. Maari rin namang wala. Kapag ang impeksyon ay kumalat naman sa utak, ito ay maaaring magdulot ng pagbabago sa mental na tungkulin at kilos ng pasyente.

Sanhi at panganib

  • Sa babae, ang candidiasis ang pinakakaraniwang sanhi ng vaginal burning, pangangati, at paglalabas ng katas mula sa ari. Normal sa malulusog na babae ang magkaroong ng 20%-50% yeast sa puki. Dumadami lamang ito dahil sa paggamit ng antibiotic at steroid, pagbubuntis, pagkakaroon ng regla, esperma, diyabetes, at paggamit ng birth control pills. Ito rin ay kadalasang nangyayari pagkatapos ng menopause o sa katapusan ng regla.
  • Sa mga pasyenteng may mahinang sistemang imyuno dahil sa gamutan para sa kanser, steroids, o sa sakit tulad ng AIDS, ang impeksyon ay maaaring mangyari sa buong katawan at maging dahilan ng panganib sa buhay. Ang dugo, mata, bato at puso ay malimit maapektuhan. Maaari ring umusbong ang Candida sa baga, atay, at sa apdo.
  • Halos 15% ng mga taong mayroong mahinang sistemang imyuno ang nagkakaroong ng malubhang karamdaman dulot ng Candida. Ang impeksyon ay pumapasok sa daluyan ng dugo mula sa mga biyak sa balat o sa mucous membranes. Ang organismo ay maaaring dumami sa isang partikular na lugar dahil sa madalas na paggamit ng antibayotiko na pumapatay sa bakteryang normal na pumipigil dito.
  • Ang paggamit ng urinary cathethers at suwero ay maaaring magbigay daan sa yeast na makapasok sa katawan.

Pagsusuri

Sa mga malusog na pasyente, hindi na kailangang ang pagsusuri sa laboratoryo para sa impeksyong dulot ng yeast. Gayunman, kapag ang impeksyon ay hindi maalis o apektado ang buong katawan, kakailanganin ang masusing eksaminasyon.

  • Pagsusuri sa ari at sa mga katabing bahagi nito para sa impeksyon sa puki. Kasama dito ang paggamit ng speculum sa pagkuha ng sample mula sa loob ng ari. Hahaluan ito ng patak ng potassium hydroxide at titignan sa mikroskopyo kung may palatandaan ng yeast. Maaari din ipasok ng doktor ang dalawang daliri sa puki at dahan-dahan na suriin ang matris, obaryo, at nakapaligid na laman upang malaman kung mayroong panlalambot sa pakiramdam at iba pang problema. Maaari din magsagawa ng eksamen sa dugo at ihi pagkatapos ng pagsusuring ito.
  • Sa mga malusog na bata at matanda, isang mabilis na eksamen sa bibig o balat ang maaaring makapagkumpirma ng candidiasis. Kung ang pagsusuri ay hindi malinaw, maaaring kumuha ng maliit na nakayod na sample, haluan ng potassium hydroxide, at tignan sa mikroskopyo upang matiyak ang pagkakaroon ng yeast.
  • Kapag ang CT scan o MRI ay may indikasyon ng candidiasis sa utak, maaaring magsagawa ng biopsy para mabukod ang Candida at ang ibang mga sakit. Karaniwan na binibigyan ang pasyente ng medikasyon sa suwero kung may seryosong impeksyon nakaka-apekto sa buong katawan.

Lunas

Maraming kaso ng candidiasis ang maaaring gamutin sa bahay gamit ang mga over-the-counter medication. Madalas na nawawala ang candidiasis pagkatapos ng isang linggo. Ngunit kapag may ibang mga sakit na nagpapahina sa sistemang imyuno, mas makakabuting magpatingin sa doktor bago subukang gamutin gamit ang gamot na walang reseta upang maiwasang lumala ang impeksyon.

  • Miconazole, ticonazole, butoconazole, at clotrimazole para sa candidiasis sa puki. Ito ay maaaring imasahe sa puki at nakapalibot na bahagi mula isa hanggang pitong araw depende sa pormulasyon. Kapag nakaranas ng iritasyon sa lugar, ihinto agad and medikasyon.
  • Nystatin para sa trush. Ipapahid ito sa palibot ng bibig.
  • Krema at lotion na may clotrimazole para sa balat at diaper rash.
  • Lozenges laban sa fungus at pildoras tulad ng fluconazole para sa mga matatandang may trush.

BABALA: Mahalagang magpatingin muna sa isang doktor ang mga buntis at mga taong may mahinang sistemang imyuno. Gayundin, makabubuting sumangguni sa doktor kapag ang sintomas ay7 pabalik-balik o di kaya’y mahigit na sa isang linggo. Para sa mga seryosong impeksyon, maaaring mangailangan ng naka-suwerong gamot at ito’y maaaring gawin lamang sa ospital

Posibleng komplikasyon

Sa mga pambihirang kaso, ang candidiasis ay maaaring maging malubhang karamdaman. Maaari itong ikamatay ng hanggang 75% ng mga taong magkakaroon ng seryosong komplikasyon. Ang impeksyon ay maaaring kumalat sa buong katawan mula sa daluyan ng dugo.

Pag-iwas

  • Ang lahat ng bagay na pinapasok sa bibig ng sanggol o bata ay dapat dumaan sa isterilisasyon pagkatapos ng bawat gamit.
  • Kailangang magpasuri para sa Candida sa suso ang mga nanay na nagpapasuso.
  • Ang pustiso ay dapat linisin ng mabuti pagkatapos gamitin.
  • Panatiliin ang mabuting pag-aalaga sa bibig.
  • Madalas na palitaan ang lampin ng bata upang maiwasan ang diaper rash.

Sanggunian