Mga halimbawa ng katutubong tawag sa mga sakit

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Empacho.jpg

Pangalang Espanyol: EMPACHO
Pangalan sa inyong lugar:

Sa medisina, ibig sabihin ng empacho ay may bara sa bituka o may nakaharang dito. Pero sa mga baryo sa Mexico, anumang karamdaman na nagdudulot ng sakit sa tiyan o pagtatae ay tinatawag na empacho. May paniniwala na sanhi ito ng isang kimpal ng buhok o isang bagay na nakaharang sa loob ng bituka. Isinisisi ito ng mga tao sa kulam o masasamang ispiritu, at ginagamitan ng kung ano-anong mahika at paglalagay ng baso sa tiyan gaya ng nakadrowing. Kung minsan, kinukuha kunwari ng albularyo ang isang kimpal ng buhok at mga tinik sa bituka sa pamamagitan ng paghigop o pagsipsip sa tiyan.

Ang iba't ibang karamdaman na nagiging dahilan ng sakit ng tiyan at kung minsan ay tinatawag na empacho ay:

  • pagtatae o disenterya na may kasamang paninigas ng tiyan
  • bulate
  • paglaki ng tiyan dahil sa malnutrisyon
  • di-pagkatunaw o ulser sa bituka
  • at kung minsan, talagang may nakabara sa bituka

Karamihan sa mga ganitong problema ay hindi nakukuha sa patapal-tapal o paglalagay ng baso sa tiyan. Para malunasan ang empacho, alamin muna kung anong sakit ang dahilan nito.


Dolor.jpg

Pangalang Espanyol: DOLOR DE IJAR
Pangalan sa inyong lugar:

Ito ang tawag sa anumang sakit na nararamdaman ng babae sa alinmang bahagi ng baywang. Madalas, lumilipat ang kirot sa may gitna o sa iba-bang likuran. Ito ay maaaring sanhi ng:

  • impeksiyon sa dinadaanan ng ihi (sa bato, pantog, o sa mga tubong nagkakabit sa mga ito
  • impeksiyon, bukol, o tumor sa bahay-bata o obaryo
  • pulikat o kabag
  • apendisitis


Pangalang Espanyol: LA CONGESTIÓN
Pangalan sa inyong lugar:

Anumang biglang pagsama ng katawan na nagiging dahilan ng matinding panlalata ay tinatawag na la congestión ng mga taganayong Mexicano. May tinatawag silang la congestión ng:

Sinasabi na ang la congestión ay umaatake sa umaatake sa mga taong hindi sumusunod sa "dieta". Kumakain ng mga bagay na ipinagbabawal pagkapanganak, habang umiinom ng gamot, o kung may ubo o sipon. Bagama't hindi nakasasama ang mga pagkaing ito, kadalasan at kung minsan ay ito pa nga ang kailangan ng katawan, ni hindi ito hihipuin ng marami dahil takot silang magkaroon ng la congestión.

Ang mga sakit na kung minsan ay tinatawag na la congestión ay:

  • pagkalason dahil sa pagkain ng bulok o panis na pagkain: nagiging dahilan ng biglang pagsusuka at sinusundan ng pagtatae, pagsakit ng sikmura at panghihina.
  • matinding allergy sa mga taong may allergy, sa ilang klase ng pagkain (lamang-dagat, tsokolate, atbp.), uminom ng gamot o iniksiyunan ng penicillin. Maaaring magsuka, magtae, pagpawisan nang malamig nahihirapang huminga, kinakati, at matinding panlalata
  • anumang biglang pagsama ng sikmura o bituka: tingnan pagtatae, pagsusuka at pagsakit ng sikmura
  • bigla o matinding pangangapos ng hininga: sanhi ng hika, pulmonya, o bara sa lalamunan.
  • mga sakit na sumusumpong o paralisis: tingnan ang sumpong, tetano, meninghitis, polyo, at atake.
  • atake sa puso: sa may edad kadalasan


Pangalang Espanyol: LATIDO
Pangalan sa inyong lugar:

Ang tinutukoy na latido sa Amerika Latina ay ang pagtibok o "pagtalon" sa loob ng tiyan. Ang totoo, tibok ito ng aorta o ng malaking ugat na dinadaanan ng dugo galing sa puso. Makikita at mararamdaman ito sa isang taong payat na payat at gutom na gutom. Ang latido ay kadalasang palatandaan ng malnutrisyon o ng gutom! Ang tanging gamot dito ay ang pagkain ng mga masustansiyang bagay.


Pangalang Espanyol: SUSTO
Pangalan sa inyong luqar:

Ayon sa mga taganayong Mexicano, ang susto ay sanhi ng biglang pagkatakot ng isang tao, o ng kulam, o kaya'y masamang ispiritu. Ninenerbiyos nang husto at takot na takot ang isang taong may susto. Nanginginig siya, kakaiba ang kilos, hindi mapagkatulog, nangangayayat, o maaari pang mamatay.


Maaaring dahilan ng susto ayon sa medisina:
1. Sa maraming tao, ang susto ay matinding pagkatakot o histerya na maaaring sanhi ng "lakas ng paniniwala". Halimbawa, ang isang babaing natatakot dahil may kukulam daw sa kanya ay nenerbiyusin, hindi makakakain o makakatulog nang mahimbing. Manghihina siya at mangangayayat: Iisipin niya ngayon na kinukulam siya kaya lalong nenerbiyusin at matatakot. Lalong lulubha ang kanyang susto.

2. Sa mga sanggol o maliliit na bata, iba kadalasan ang susto. Maaaring umiyak habang natutulog ang isang bata o magising nang takot na takot dahil sa isang masamang panaginip. Ang mataas na lagnat ay maaaring maging sanhi ng kakaibang boses at kilos (deliryo). Ang isang batang kadalasan ay mukhang laging nag-aalala ay maaaring kulang sa sapat na nutrisyon. Kung minsan, tinatawag na susto ang mga unang palatandaan ng tetano o meninghitis.


Paggamot:

Kapag ang susto ay sanhi ng isang partikular na sakit, gamutin ang sakit. Tulungang maunawaan ng maysakit ang dahilan ng kanyang karamdaman. Humingi ng tulong sa doktor kung kailangan.

Kung ang dahilan ng susto ay takot, tulungan siyang maging panatag ang loob at maunawaan na ang takot mismo ang dahilan ng kanyang problema. Kung minsan, nakabubuti ang mahika at iba pang panggagamot na ginagawa sa bahay.

Kung himihingal, maaaring sumobra ang hanging nakukuha ng tao (oxygen)—na maaaring bahagi ng problema.

Paghinga.jpg

Labis na takot na may kasamang Paghingal (labis na pagkuha ng hangin)


Mga palatandaan:

  • takot na takot
  • mabilis at malalim ang paghinga
  • mabilis ang tibok ng puso
  • namamanhid ang mukha, paa, o kamay
  • pinupulikat


Paggamot:

  • payapain ang tao
  • tulungang ipasok ang mukha niya sa isang supot na papel at huminga nang marahan. Kailangang patuloy siyang huminga sa loob ng supot sa loob ng 2 hanggang 3 minuto. Makatutulong ito kadalasan para siya maging kalmado.
  • ipaliwanag na malayo siya sa panganib at bubuti na ang kanyang kalagayan.


Di-pagkakaunawaan dahil nalilito sa pangalan

Makikita sa pahinang ito ang dalawang halimbawa ng di-pagkakaunawaan na maaaring mangyari kapag magkaiba ang pakahulugan ng mga health worker at ng mga tao sa ilang katawagan, gaya ng "kanser" at "ketong." Kapag nakikipag-usap sa mga health worker—at kapag ginagamit ang librong ito:

Paalala: Iwasan ang di-pagkakaunawaan—sundin ang mga palatandaan at kasaysayan ng maysakit, hindi ang tawag na ibinibigay sa sakit ng mga tao.


Kanser.jpg

Pangalang Espanyol: CANCER
Pangalan sa inyong lugar:

Cancer ang tawag ng mga taganayong Mexicano sa anumang malubhang impeksiyon sa balat, lalo na sa mga sugat na may malalang impeksiyon, o nagnanaknak.

Sa lengguwahe ng makabagong medisina, ang kanser ay hindi impeksiyon, kundi isang di-normal na tubo ng laman o bukol sa alinmang bahagi ng katawan. Ang mga karaniwang klase ng kanser na dapat pag-ingatan ay ang:

  • kanser sa balat
  • kanser sa suso
  • kanser sa bahay-bata o obaryo


Error creating thumbnail: convert: no decode delegate for this image format `/tmp/magick-5Wtaw1cp' @ error/constitute.c/ReadImage/532.
convert: missing an image filename `/tmp/transform_c98a0b854793-1.jpg' @ error/convert.c/ConvertImageCommand/3011.

Anumang matigas, hindi sumasakit, at lumalaking bukol sa alinmang bahagi ng inyong katawan ay maaaring kanser. Mapanganib kadalasan ang kanser at nangangailangan ng operasyon.

Paalala: Sa unang palatandaan ng kanser, magpatingin agad sa doktor.


Pangalang Espanyol: LEPRA
Pangalan sa inyong lugar:

Sa mga taganayong Mexicano, anumang lumalaking sugat ay tinatawag na lepra. Nakalilito ito dahil ginagamit lamang ng mga medical worker ang pangalang ito sa tunay na ketong (sakit Hansen). Ang mga sugat na karaniwang tinatawag na lepra ay ang:


Sanggunian

  • David Werner. Kung Walang Doktor sa Inyong Lugar. Philippine Charity Sweepstakes Office, 1979. (Hinango noong 13 Abril 2010).

Kategorya:Sakit