Mga sakit ng Bagong silang na Sanggol

From Wikihealth
Jump to: navigation, search

Mahalagang-mahalagang mapansin ang anumang problema o sakit na dumadapo sa sanggol―at kumilos nang maagap.

Ang mga sakit na maaaring makamatay sa matatanda sa loob ng ilang araw o linggo ay maaaring makamatay sa bata sa loob lang ng ilang oras.

Contents

Mga prolemang taglay ng bata pagkasilang:

Maaaring ito ay resulta ng anumang masamang pangyayari sa paglaki ng bata sa bahay-bata, o kaya'y napinsala ang bata habang siya ay isinisilang. Suriing mabuti ang bata pagkasilang.

Kung may palatandaan ng mga sumusunod, maaaring may kapansanan ang bata:

  • Kapag hindi siya huminga pagkasilang na pagkasilang.
  • Kapag hindi maramdaman o marinig ang kanyang pulso, kaya'y mababa sa 100 tibok bawat minuto.
  • Kapag ang kanyang mukha at katawan ay maputi, asul, o dilaw matapos siyang magsimulang huminga.
  • Kapag ang kanyang mga kamay at paa ay malata―hindi niya ito kusang naikikilos, o di-gumagalaw kahit kurutin.
  • Kapag siya ay umuungol o nahihirapang huminga paglipas ng 15 minuto.

Ang ilan sa mga ito ay maaaring sanhi ng pinsala sa utak pagkasilang. Bihira itong maging bunga ng impeksiyon (maliban na lang kung ang panubinga ay pumutok nang mahigit na 24 na oras bago manganak). Maaaring hindi makatulong ang mga karaniwang gamot. Hingin ang tulong ng doktor.

Kapag hindi umiihi o tumatae ang bata sa unang dalawang araw, humingi rin ng tulong sa doktor.


Mga problema pagkatapos isilang ang bata (Sa mga unang araw o linggo):

  • Ang nana o masamang amoy sa pusod ay mapanganib na palatandaan. Mag-ingat sa mga unang palatandaan ng tetano o impeksiyon ng bakterya sa dugo. Linisin ang pusod ng agua oksihenada, pahiran ito ng gentian violet, at hayaang nakalantad sa hangin. Kapag humapdi at namula ang balat sa paligid ng pusod, gamutin ng ampicillin o ng pencillin at streptomycin.
  • Ang mababang temperatura (mababa sa 35°) o mataas na lagnat ay maaaring palatandaan ng impeksiyon. Ang mataas na lagnat (mataas sa 39°) ay delikado sa batang bagong silang. Hubaran ang bata at punasan ng bimpong binasa sa malamig na tubig tulad ng makikita sa pahina 68. tingnan din kung may mga palatandaan ng pagkaubos ng tubig sa katawan. Kapag nakita ang mga palatandaang ito, bigyan ng gatas ng ina at ng Rehydration Drink ang bata.
  • Kombulsiyon. Kung may lagnat ang bata, gamutin ito tulad ng sinabi na. Huwag kalilimutang tingnan kung may mga palatandaan ng dehydration. Ang kombulsiyong nagsimula sa araw ng pagsilang ay maaaring nagsimula sa araw ng pagsilang ay maaaring sanhi ng pinsala sa utak habang isinisilang. Kapag nagsimula iyon ilang araw pagkaraan, tingnang mabuti kung may mga palatandaan ng tetano o meninghitis.
  • Hindi tumataas ang timbang ng bata. Sa mga unang araw, bumababa nang bahagya ang timbang ng karamihan sa mga bata. Ito ay normal. Pagkaraan ng unang linggo, ang malusog na sanggol ay dapat madagdagan ng mga 200 gm. bawat linggo. Sa ikalawang linggo, dapat tumimbang ang bata na tulad ng bigat niya noong siya ay isilang. Kung hindi tumataas ang kanyang timbang, o bumababa pa nga, may problema. Malusog ba ang bata nang isilang? Sapat ba ang kanyang pagkain? Suriing mabuti ang bata at tingnan kung may mga palatandaan ng impeksiyon o iba pang problema. Kung hindi makita ang sanhi ng problema at malunasan ito, huming ng tulong sa doktor.
  • Pagsusuka. Kapag dumidighay ang bata (o inilalabas ang hanging pumapasok sa tiyan habang sumususo), maaaring may lumabas na gatas sa bibig. Ito ay normal. Tulungan ang batang mailabas ang hangin pagkatapos sumuso sa pamamagitan ng pagkarga sa kanya sa inyong balikat at maraming pagtapik sa kanyang likod.

Paalala: Padighayin ang sanggol matapos sumuso.

Kung sumuka ang bata kapag inihiga siya matapos sumuso, subuking paupuin siya nang tuwid nang kung ilang sandali tuwing matatapos sumuso.

Kapag matindi o madalas ang pagsusuka ng bata, at nagiging dahilan ito ng pagbaba ng kanyang timbang o dehydration, siya ay may sakit. Kung nagtatae rin siya, maaaring may impeksiyon sa bituka. Ang impeksiyon ng bakterya sa dugo, meninghitis, at iba pang impeksiyon ay nagiging sanhi rin ng pagsusuka.

Kapag ang suka ay dilaw o berde, maaaring may bara sa bituka lalo na kung namamaga ang tiyan o hindi tumatae. Dalhin agad ang bata sa health center.

  • Di-maayos na pagsuso ng bata. Kapag lumipas ang 4 na oras at ayaw pa ring sumuso ng bata, ito ay palatandaan ng panganib―lalo na kapag parang inaantok ang bata o parang may sakit, o kapag kakaiba nag pag-iyak o paggalaw. Maraming sakit ang maging dahilan nito, pero ang pinakakaraniwan at mapanganib na dahilan sa unang dalawang linggo ay impeksiyon ng bakterya sa dugo at tetano.

Paalala: Ang batang huminto sa pagsuso sa ikalawa hanggang ikalimang araw pagkasilang ay maaaring may impeksiyon ng bakterya sa dugo.
Ang batang humihinto sa pagsuso sa ikalima hanggang ikalabinlimang araw ay maaaring may tetano.


Kapag huminto sa pagsuso ang bata o parang may sakit:

Huwag kalilimutan ang mga sumusunod:

  • Pansinin kung nahihirapang huminga ang bata. Kung may bara ang ilong, sipsipin ito tulad ng nasa pahina 147-148. Ang mabilis na paghinga (50 o higit pang paghinga bawat minuto), pangingitim, pag-ungol, at paglubog ng balat sa pagitan ng mga tadyang kapag humihinga ay mga palatandaan ng pulmonya. Ang mga sanggol na may pulmonya ay Kadalasang hindi umuubo; kung minsan, walang nakikitang anumang karaniwang palatandaan. Kung pulmonya ang suspetsa ninyo, gamutin siya tulad ng paggamot sa impeksiyon ng bakterya sa dugo.
  • Tingnan ang kulay ng balat ng sanggol.

Kung nangingitim ang mga labi at mukha, ipagpalagay na pulmonya (o kaya'y sakit sa puso o iba pang problemang taglay ng bata pagkasilang).

Kapag ang mukha at mga puti ng mata ay nagsimulang dumilaw (jaundice) sa unang araw ng kanyang pagsilang o paglipas ng limang araw, ito ay malubha. Humingi ng tulong sa doktor. Ang kaunting paninilaw sa pagitan ng ikalawa at ikalimang araw ay kadalasang hindi malubha. Bigyan ng maraming likido ang bata—pinakamahusay ang Rehydration Drink bukod sa gatas ng ina. Hubarin ang kanyang damit at ilagay siya sa liwanag malapit sa bintana (pero hindi tinatamaan ng sikat ng araw).

  • Salatin ang bumbunan o malambot na bahagi ng ulo.
    • Kapag nakalubog ang bumbunan, ang bata ay maaaring nauubusan ng tubig sa katawan.
    • Kapag nakaalsa ang bumbunan, ang bata ay maaaring may meninghitis.


Mahalaga: Kapag magkasabay na nauubusan ng tubig sa katawan at may meninghitis ang bata, maaaring magmukhang normal ang bumbunan. Suriing mabuti kung may iba pang palatandaan ng dehydration at meninghitis.


  • Tingnan ang galaw at ekspresyon sa mukha ng bata.

Ang naninigas na katawan at/o kakaibang galaw ay maaaring mga palatandaan ng tetano, meninghitis, a pinsala sa utak dahil sa pagsilang o sa lagnat. Kapag ginalaw o hinawakan ang bata at biglang tumigas ang mga masel sa kanyang mukha at katawan, ito ay maaaring tetano. Tingnan kung maibubuka ang kanyang mga panga at suriin.ang galaw ng kanyang tuhod.

Kapag tumitirik ang mga mata ng sanggol tuwing bigla siyang kikilos, malamang na wala siyang tetano. Ang mga kombulsiyong ito ay maaaring dahil sa meninghitis, pero mas karaniwang dahilan ang dehydration at mataas na lagnat. Mailalagay ba ninyo ang kanyang ulo sa pagitan ng kanyang mga tuhod? Kapag masyadong matigas ang bata para gawin ito o kaya'y umiyak nang malakas dahil sa sakit, malamang na meninghitis ito.

  • Tingnan kung may mga palatandaan ng impeksiyon ng bakterya sa dugo.


Impeksiyon ng bakterya sa dugo (Septicemia):

Hindi kayang labanan ng batang bagong silang ang mga impeksiyon. Samakatwid, ang bakteryang pumapasok sa balat o pusod ng bata sa oras ng pagsilang ay kadalasang nakapupunta sa dugo at kumakalat sa buong katawan. At dahil inaabot ito ng 1 o 2 araw, ang septicemia ay karaniwang lumilitaw pagkaraan ng ikalawang araw ng pagsilang.

Mga palatandaan:

Ang mga palatandaan ng impeksiyon sa bagong silang na sanggol ay iba sa mas matatandang bata. Sa mga sanggol, halos lahat ng anumang palatandaan ay maaaring sanhi ng malubhang impeksiyon sa dugo. Ang mga posibleng palatandaan ay:

  • hindi pagsuso nang maayos
  • parang inaantok
  • masyadong maputla (anemiko)
  • pagsusuka o pagtatae
  • lagnat o kaya'y mababang temperatura (mababa sa 35°)
  • namamagang tiyan
  • naninilaw na balat
  • kinukombulsiyon
  • minsa'y nangingitim

Bawat isang palatandaang ito ay maaaring sanhi ng iba pang sakit bukod sa septicemia, pero kung sabay-sabay na lumitaw ang ilan sa mga ganitong palatandaan, malamang na siya ay may septicemia.

Ang mga batang bagong silang ay hindi laging may lagnat kapag may malubhang impeksiyon. Ang kanilang temperatura ay maaaring mataas, mababa, o normal.

Paggamot kapag may suspetsang septicemia ang sakit ng bata:

  • Iniksiyunan ng ampicillin, 125 mg. 2 beses isang araw.
  • O iniksiyunan ng penicillin—150 mg. (250,000 yunit) ng crystalline penicillin 2 beses isang araw, kasabay ng streptomycin―20 mg. sa bawat isang kilong timbang ng bata (60 mg. para sa 3 kilong bata) minsan isang araw. Pag-ingatang huwag sumobra ang ibinibigay na streptomycin sa bata.
  • Tiyaking sapat ang likidong naiinom ng bata. Kung kinakailangan, painumin siya ng gatas ng ina at ng Rehydration Drink sa pamamagitan ng kutsarita.
  • Subukang humingi ng tulong sa doktor.


Paalala: Kung minsan, ang impeksiyon sa mga bagong silang na bata ay mahirap malaman. Kadalasan ay walang lagnat. Kung maaari, humingi ng tulong sa doktor. Kung hindi, gamutin ng ampicillin gaya ng sinasabi sa itaas. Ang ampicillin ay isa sa pinakaligtas at pinakamaaasahang antibayotiko para sa mga bata.


Sanggunian

  • David Werner. Kung Walang Doktor sa Inyong Lugar. Philippine Charity Sweepstakes Office, 1979. (Hinango noong 5 Mayo 2010).