Osteoporosis

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Osteoporosis.jpg

Ang osteoporosis ay isang medikal na kalagayan kung saan ang buto ay unti-unting numinipis at humihina. Ang mga buto ng mga taong apektado ng osteoporosis ay mala-ispongha (sponge). Dahil marami ang mga butas nito, napapadali ang paglutong at pagbali ng mga buto. Naiiba ito sa osteopenia kung saan ay numinipis din ang mga buto na maari ring mauwi sa osteoporosis.

Contents

Katangian

Likas sa malulusog na buto ang pagkakaroon ng protein, collagen, at calcium na nagbibigay dito ng tibay. Ang mga buto na naapektuhan ng osteoporosis ay madaling nababali sa mga pinsala na kadalasang hindi iniinda ng mga malulusog na buto. Maaaring magbitak ang mga buto (kagaya ng pagkabali ng mga buto sa balakang) o di kaya ay gumuho (tulad ng compression fracture ng mga buto ng gulugod). Kadalasan sa mga buto ng gulugod, baywang, tadyang, o sa may bandang pulso nagaganap ang pagkakabali ng mga butong apektado ng osteoporosis.

Sanhi

Malaki ang pagkakataong magkaroon ng osteoporosis ang mga sumusunod:

  • Mga kababaihan
  • Mga Caucasian o Asyano
  • Mga taong may maliit at balingkinitan na pangangatawan
  • Mga may kapamilyang nagkaroon na ng osteoporosis
  • Dati nang nabalian ng buto sa panahon ng adulthood
  • Mga naninigarilyo
  • Mga gumon sa alak
  • Mga hindi nag-eehersisyo o mga taong hindi nakakakilos ng madalas
  • Mga mababa sa calcium content ang kinakain
  • Mga may mahihinang kalusugan at kulang sa sustansiya
  • Mga nakakaranas ng malabsorption
  • Mga kababaihang may mababang antas ng estrogen at kalalakihang mababa ang antas ng testosterone
  • Mga sumasailalim sa chemotherapy
  • Mga nakababatang kababaihan nakakaranas ng pagkawala ng regla
  • Mga nakakaranas ng labis at madalas na pamamaga
  • Mga nakakaranas ng hyperthyroidism at hyperparathyroidism
  • Mga indibidwal na kulang sa bitamina D ang katawan
  • Mga gumagamit ng mga gamot na katulad ng phenytoin, heparin, at prednisone

Sintomas at palatandaan

Ang osteoporosis ay maaaring walang ipakitang sintomas sa una. Ito ang isa sa mga dahilan kung bakit hindi agad nasusuri ang taong may osteoporosis at nalalaman na lamang ang kanyang kondisyon sa oras na nabali na ang buto.

Pagsusuri

Kadalasan, ang karaniwang X-ray ang nagpapakita ng osteoporosis sa buto dahil lumalabas itong mas manipis at mas magaan kumpara sa iba. Sa kasamaang palad, halos 30% na ng buto ang nawala kapag ito ay nadidiskubre sa pamamagitan ng ordinaryong X-ray.

Isa sa mga iminumungkahi ng mga doktor ay ang paggamit ng dual energy x-ray absorptiometry (DXA o DEXA) upang malaman ng mas maaga ang osteoporosis. Kayang sukatin ng DXA ang kapal ng mga buto sa balakang at gulugod. Aabutin ng 5 hanggang 15 minuto ang pagsusuri gamit ang mas mahinang radiation kung ikukumpara sa ordinaryong X-ray. Ang kapal ng buto ng pasyente ay ikukumpara sa T-score. Kapag ang score ay -2.5 o mas mababa pa, positibo ito sa osteoporosis. Kung ang T-score naman ay nasa pagitan ng -1.0 hanggang -2.5, ang pasyente ay mayroong osteopenia.

Lunas

Nakatuon sa pagpigil sa patuloy na pagnipis ng mga buto ang pag-lunas sa osteoporosis. Kung maari pa nga ay mapakapal at mapatibay pa ang mga buto. Dalawang uri ng mga gamot ang maaring tumugon sa pagkasira na dulot ng osteoporosis:

Mga gamot na pumipigil pagnipis ng buto at nagpapatibay nito

Ang mga ito ay binukod ayon sa kanilang mga pagkakaparehong katangiang kemikal:

  • Bisphosphonates
    • Ang mga gamot na risedronic acid, aledronic acid at zoledronic acid ay mabibili sa mga botika kung may karampatang reseta mula sa duktor.
    • Ayon sa mga resulta ng pananaliksik, ang mga biphosphonates ang pinakaepektibo sa pagpapababa ng pagkabali ng buto sa balakang at gulugod ng 35 to 40%.
    • Ang mga ito ay mabisa sa osteoporosis sa mga kalalakihan at sa mga pasyenteng umiinom ng mga corticosteroids.
    • Iniinom sa umaga bago mag-almusal at bawal mahiga ng kalahating oras upang hindi magkaroon ng sugat sa lalaugan. Ito rin ay dapat inumin 2 oras o higit pa kung sakaling umiinom din ng calcium.
  • Strontium ranelate.
    • Ito ay gamot para makaiwas sa pagkabali ng buto sa mga kababaihang hindi na nireregla ngunit may osteoporosis.
    • Dalawa ang epekto nito; kaya niyang pabilisin ang pagbuo ng buto at bawasan ang natural na pagkasira nito.
    • Ito ay iniinom ng isang beses kada araw; hinahalo ang pulbos nito sa tubig. Mainan na inumin bago matulog sa gabi, dalawang oras matapos kumain o uminom ng calcium o mga antacids.
  • Hormone replacement therapy.
    • Ang pag-inom ng estrogen ay maaring makapigil sa pagkasira ng buto sa mga babaeng menopause na.
    • Maaari itong magdulot ng sakit sa puso at kanser sa suso kung kaya’t maaari lamang itong gamitin sa loob ng limang taon at para sa mga kababaihang edad 60 pataas.
  • Selective estrogen receptor modulators (SERMs).
    • Isang kilalang na halimbawa nito ay ang raloxifene.
    • Tila kapareho ng estrogen sa kakayahang mapabagal ang pagkasira ng mga buto.
    • Maaring magpalubha pa sa mga sintomas ng menopause.
    • Kaya nitong bawasan ang peligro ng pagkakaroon ng kanser sa suso ngunit maaring magdulot ng stroke.

Mga gamot na tumutulong sa pagbuo ng buto

Isang halimbawa nito ay ang teriparatide. Ito ay tila parathyroid hormone na nag-uudyok ng pagbuo ng buto at nagpapakapal at nagpapalakas dito. Normal na makaranas ng pagkahilo at pamumulikat sa paggamit ng gamot na ito.

Pag-iwas

  • Pag-eehersisyo. Ang pagmungkahi ng ehersisyo para sa mga taong nais umiwas sa osteoporosis ay hindi para palakasin ang mga buto kundi isulong ang pagkakaroon ng balanse sa pangangatawan at palakasin ang mga kalamnan. Kailangang umiwas sa mga ehersisyo na maaring makasama sa mga nanghihina nang mga buto. Ang mga pasyenteng edad 40 pataas at may mga sakit sa puso, labis na katabaan, may diabetes at may alta presyon ay kailangang sumangguni sa kanilang mga duktor kung ano ang nararapat na ehersisyo para sa kanila.
  • Pagtigil sa paninigarilyo. Tinatayang 5% hanggang 10% ang nawawala sa kabuuang bigat ng buto kung naninigarilyo ng isang kaha bawat araw. Ito ay nagdudulot ng pagbaba ng estrogen sa mga kababaihang naninigarilyo.
  • Pagbawas sa pagkonsumo ng alak at caffeine. Hindi malinaw ang resulta ng mga pag-aaral na nag-uugnay sa osteoporosis at sa pag-inom ng alak at mga inumin o pagkaing may caffeine subalit mas makabubuting mag-ingat at bawasan na lamang ang pagkonsumo ng mga ito.

Ang pag-inom ng mga supplements ay maaaring makatulong sa pag-iwas o pagbawas ng peligro sa buto na maaring maidulot ng osteoporosis.

  • Calcium. Ang mga pagkain at inuming mayaman sa calcium ay nakakatulong sa pagbuo ng malalakas at malulusog na buto lalo na kung ito ay sisimulan mula pagkabata, anuman ang kasarian. Ang mga sumusunod ay mga tagubilin sa pag-inom ng calcium:
    • 800 mg kada araw para sa mga batang edad isa hanggang sampung taon
    • Isang gramo kada araw para sa mga kalalakihan, mga kababaihan na nireregla pa, at sa mga kababaihang menopause ngunit umiinom pa ng estrogen
    • 1.2 gramo kada araw para sa mga may edad11 hanggang 24
    • 1.5 gramo kada araw para sa mga kababaihang menopause at hindi umiinom ng estrogen
    • 1.2 hanggang 1.5 gramo kada araw para sa mga buntis at nagpapasuso.

Ang pag-inom ng mga calcium supplements ay hindi dapat sosobra sa 2 gramo kada araw. Hanggang 500 mg lamang dapat ang iniinom sa bawat pagkakataon dahil hanggang doon lamang ang kayang masipsip ng bituka. Kung mahihirapan dumumi, mainam na calcium citrate na lamang ang inumin.

  • Vitamin D. Ang bitaminang ito ang tumutulong upang masipsip ng bituka ang calcium. Kung walang Vitamin D, maaaring magkaroon ng osteomalacia o ang pagkawala ng calcium sa mga buto. Sa tuwing nasisilayan ng araw ang balat, kusang gumagawa ng Vitamin D ang katawan. Tanging ang mga taong nakatira sa hilagang parte ng mundo na bihirang sikatan ng araw o iyong mga taong hindi nakakalabas sa bahay ang walang Vitamin D sa katawan. Iminumungkahi ang mga sumusunod na dosis ng bitaminang ito:
    • 800 IU kada araw para sa mga taong edad 71 pataas
    • 400 IU kada araw para sa mga sanggol na mas bata pa sa 1 taon
    • 600 IU kada araw sa iba pang mga hindi nabanggit

Hinaharap

Sinasabing kung may tamang pagkalinga, ang pagtindi ng osteoporosis ay maaring mapabagal o mapigil. Ang paghina ng mga buto at ang pagkabali nito ay maaring magdulot ng 20% na tsansang mamatay matapos makaranas ng matinding pagkabali ng buto gaya ng sa balakang. Sa edad na 80, 15% ng mga kababaihan at 5% ng kalalakihan ay maaaring may bali na sa kanilang mga balakang. Dahil dito, ang osteoporosis ay isang malubhang kalagayan na dapat iwasan, masuri, at gamutin.

Sa Pilipinas

Dito sa Pilipinas, ang osteoporosis ay itinuturing na epidemiyang sumalanta sa mga mamamayan noong 2004. Kakaunti lamang ang nakakaalam tungkol sa sakit na ito, lalo na sa mga kababaihang menopause.

Unti-unti nang nakilala ng mga Pinoy ang osteoporosis' sa pamamagitan ng mga patalastas ng mga gatas na naglalayon na pumigil sa paglutong ng mga buto.

Ang gatas nagawa sa soya beans ay maaari raw makatulong sa pagpigil sa osteoporosis dahil sa isoflavones na tumutulong sa pagkuha ng calcium sa pagkain. Gayunpaman, hindi pa ito napapatunayan.

Sanggunian