Pagkabaog (Lalaki)

From Wikihealth
Jump to: navigation, search

Ang pagkabaog (infertility o sterility) ay ang kakulangan ng abilidad na magkaanak matapos ang isang taon ng regular at ‘di-protektadong pagtatalik. Mga ikatlo ng lahat ng kaso ng problema ay dahil sa babae, ikatlo din ay dahil sa lalaki, at ang natitirang ikatlo ay dahil sa parehong magkapares o hindi tiyak na dahilan.

Contents

Uri

  1. Pangunahing pagkabaog (primary infertility) – Hindi makabuo ng supling kahit na nakikipagtatalik ng walang proteksyon ng isang taon.
  2. Sekundaryong pagkabaog (secondary infertility) – Mayroon nang anak ngunit hindi pa ito nasusundan kahit na nakikipagtalik ng walang proteksyon.

Karaniwang sanhi ng pagkabaog sa mga lalaki

Pisikal na kondisyon

  • Pagbaba ng bilang ng esperma dahil sa edad.
  • Pansamantalang pagbaba ng bilang ng esperma dahil sa mataas na lagnat.
  • Pagkakaroon ng harang sa nilalabasan ng esperma na maaring inborn na sa pasyente tulad ng cryptorchidism at hypospadias.
  • Labis na katabaan.
  • Kakulangan (hypogonadism) ng male hormones o kalabisan ng female hormones.
  • Mga antibody na pumipigil sa pagalaw ng esperma.
  • Retrograde ejaculation – Imbes na palabas, ang esperma ay napupunta papasok sa pantog.

Pamumuhay

  • Labis na stress sa katawan, damdamin o kaisipan ay pansamatalang maaaring makababa ng bilang ng isperma.
  • Labis na pag-upo tulad nang sa trabaho o sa pagmamaneho ng matagal. Posible ding maging sanhi ang pagbibisikleta lalo na sa matagtag na daan dahil nakakapinsala ito sa perineum.
  • Labis na pakikipagtalik.
  • Paninigarilyo at paggamit ng ipinagbabawal na gamot tulad ng cocaine at marijuana.
  • Pagkabilad sa mataas na init sa mahabang panahon o pagbababad sa mainit na tubig na nagiging dahilan ng testicular overheating.

Kondisyong medikal

Kemikal at medikasyon

  • Pagkabilad sa mga pestisidyo na nakakaapekto sa normal na paggana ng bayag at sa hormones.
  • Pagkabilad sa mga heavy metals tulad ng lead, cadmium at arsenic.
  • Paggamit ng ilang uri ng mga gamot tulad ng cimetidine, spironolactone, at nitrofurantoin.
  • Pag-inom ng anabolic steroid.
  • Paggamit ng ilang uri ng mga pampadulas sa pakikipagtalik.

Abnormalidad sa esperma

Nagiiba-iba ang bilang ng esperma sa kahabaan ng panahon at ang pansamantalang mabababang bilang ay karaniwan. Dahil dito, hindi maayos o tiyak na batayan ang isang pagsusuri lamang.

  • Oligospermia – Mababang bilang ng esperma; mas mababa sa 20 milyon/mL.
  • Azoospermia – Lubos na kawalan ng espermang mailalabas; may kinalaman sa 10% hanggang 15% ng mga kaso ng pagkabaog.
  • Panandaliang bara sa daanan ng esperma.
  • Asthenospermia – Mabagal o hindi diretsong paggalaw ng esperma kaya’t nahihirapan makapasok sa cervical mucus o sa itlog.
  • Teratospermia – Abnormal ang hugis at istruktura ng esperma kaya’t hindi makakapagpunla ng itlog.

Pagsusuri at mga pamaraan

Kahit na parehong sinusuri ang babae at lalaki, karaniwang mas madaling suriin ang kalalakihan para sa pagkabaog.

  • Semen analysis – Kasama na dito ang pagtukoy sa bilang ng esperma
  • Pagkuha ng fertility history – Aalamin ang ilang mga bagay tulad ng:
    • Dalas at oras ng pakikipagtalik;
    • Panahon ng pagkabaog at kung may anak na;
    • Mga sakit sa pagkabata at iba pang problema sa paglaki;
    • Mga malubhang sakit tulad ng diabetes, impeksyon sa paghinga, kanser o nakaraang pagtitistis;
    • Kasaysayang sekswal, kasama ang anumang sakit na mula sa pakikipagtalik;
    • Pagkakalantad sa mga toxins tulad ng mga kemikal o radiation;
    • Kasaysayan ng anumang medikasyon o mga allergy; at,
    • Kasaysayan ng pagkabaog sa pamilya.
  • Pagsusuri sa pisikal na kalusugan ng pasyente:
    • Digital rectal exam - Upang makapa ang prostate gland at malaman kung may impeksyon o abnormalidad.
    • Scrotal thermography - Pagkuha ng temperature ng scrotum.
    • Pagsusuri sa titi – Titignan kung may kulugo, hypospadias, o di-pangkaraniwang inilalabas.
    • Susuriin ang scrotum at testes – Upang malaman kung may varicocele, cyst, at iba pang abnormalidad.
  • Pagkuha ng post-ejaculatory urine sample - Sinusuri ang ihi upang malaman kung may retrograde ejaculation o mga impeksyon.
  • Pagsusuri sa dugo – Upang malaman ang lebel ng hormone at kung may impeksyon.
  • Ultrasound – Upang malaman ang eksaktong laki ng testes at kung may mga cyst, tumor, o abnormal na pagdaloy ng dugo.
  • Iba’t-ibang sperm penetration test
    • Cervical mucus penetration test
    • Micro-penetration assay test
    • Cross-over sperm invasion test
  • Genetic testing – Maaaring gawin sa mga may malubhang kakulangan ng isperma at walang pinapapakitang indikasyon ng pagbara, lalo na sa mga lalaking sumasailalim sa intracytoplasmic sperm injection (ICSI).
  • Iba pang pagsusuri
    • VasogramsX-ray ng vas deferens upang matukoy ang lugar ng bara.
    • Testicular biopsy (di-karaniwang ginagawa)
    • Fertility work-up

Resulta

Dapat na magkasama ang babae at lalaki sa mga konsultasyon, lalo na paglabas ng mga resulta upang maayos na maintindihan ang implikasyon ng mga lalabas na impormasyon.

Paguusapan ang mga sumusunod:

  • Karagdagang pagsusuri.
  • Medikasyon at paggamot.
  • Mga alternatibong pamamaraan ng pagkakaroon ng anak.
  • Emosyonal at pisikal na pagbabago kung sasailalim sa paggamot para sa pag-aanak.
  • Mga pagbabago sa pamumuhay.
  • Mga katanungan tungkol sa kondisyon, edukasyon, karagdagang pagpapayo, impormasyon at suporta.

Paggamot at lunas

Depende sa kadahilanan ng pagkabaog ang paggamot. nararapat na matukoy at magamot muna ang anumang kondisyong medikal na maaaring nakakadulot sa problem ng pagkabaog.

Lubos na mahalaga ang pagkilala at paguusap tungkol sa emosyonal na epekto ng kondisyon sa pasyente at kapares at tumanggap ng angkop na pagpapayong medikal mula sa mga tagapangalaga ng kalusugan.

  • Therapy – Lunas sa impeksyon, hypogonadism, at sa mga antibody na lumalaban sa paggalaw ng esperma.
  • Operasyon – Upang malunasan ang mga bara o abnormal na pagdaloy ng dugo sa bayag.
  • Assisted reproductive technology (AST) - Pamamaraang gumagamit ng teknolohiya para makatulong sa pagkakaroon ng anak tulad ng paggamit ng sariling itlog o esperma, o itlog, isperma o embryo ng isang donor. Maaaring mangyari ang pagpupunla sa laboratoryo o sa uterus.
  • Ibang pamamaraan ng pakikipagtalik - Para sa retrograde ejaculation, maaaring makatulong ang pakikipagtalik ng puno ang pantog para mapuwersa ang isperma na lumabas sa tamang daluyan.

Paano maiwasan

  • Iwasan ang STD na sanhi ng di-ligtas na pakikipagtalik.
  • Kumuha ng bakuna laban sa beke at ang komplikasyon nitong orchitis.
  • Panatilihin ang wastong pagkain, tamang timbang at malusog na pamumuhay.
  • Iwasan ang paninigarilyo at labis na paginom ng alak.
  • Iwasan ang pinagbabawal na gamot.
  • Huwag magbabad sa mainit na tubig.
  • Mag-ehersisyo at regular na maginat-inat.
  • Iwasan ang labis na pagaaalala at pagpapagod.
  • Magpahinga ng maayos.
  • Iwasan ang masyadong masikip na mga damit.
  • Iwasan ang paggamit ng mga pampadulas sa pakikipagtalik.

Karagdagang kaalaman

Dahil sa mabigat na emosyonal na mga implikasyon ng pagkabaog at paghahanap ng alternatibong paraan para magkaanak, lubos na pinagpapayong mag-usap ng masinsinan ang magkapareha. Kumonsulta sa lehitimong espesiyalista, maging bukas sa mga posibilidad (hindi pagbunga ng pagpupunla o multiple births) at iba pang alternatibo (pagaampon, paggamit ng donor o hindi na lamang mag-anak).

Pamimili ng klinika para sa fertility

Importante ang tamang pagpili ng klinika para sa paggamot ng pagkabaog. Hindi laging may akreditasyon ng gobyerno ang ibang klinika at maraming abuso ang maaaring mangyari tulad ng:

  • Kakulangan ng pagpayag na may tamang kaalaman.
  • Maling paggamit ng mga napunlaang itlog.
  • Kakulangan ng masusing pagsusuri ng mga donor para sa sakit.

Kailangang laging nagbibigay ng sumusunod na impormasyon ang klinika:

  • Live-birth rate (hindi lang bilang ng matagumpay na pagbubuntis) para sa ibang magkapareha na may kahalintulad na problema sa pag-aanak. (Ang multiple births tulad ng mga kambal ay binibilang na isang buhay na pagaanak.)
  • Kabilang dapat dito ang mga babaeng high-risk tulad ng mga mas matatanda at hindi kayang gumawa ng itlog. May ilang kahina-hinalang klinika na nagbibigay ng mga bilang na hindi kasama ang mga ito para mas mukhang mas mataas ang bilang ng tagumpay na panganganak.

Mga konsiderasyon para sa mga may kanser

  • Para sa mga nagbibinata at mga lalaking sumasailalim sa paggamot sa kanser, maaaring pag-isipan ang sperm cryopreservation para sa assisted reproductive therapy kung gustong magkaroon ng anak sa hinaharap.
  • Hindi ito angkop sa mga batang lalaki na ginagamot para sa pambatang kanser tulad ng leukemia]. Kasalukuyang sinasaliksik ang mga paraang gamit ang stem cell transplantation na maaaring makatulong sa pagbalik ng fertility ng mga batang ito habang iniiwasang ang pagbabalik ng karamdaman.

Sanggunian