Pneumonia

From Wikihealth
Jump to: navigation, search

Karaniwang tinatawag na pulmoniya, ang pneumonia ay ang pamamaga ng baga mula sa isang malubhang impeksyon na dulot ng bacteria, virus, o pagpasok ng iba pang irritants tulad ng kemikal, pagkain, o alikabok sa loob ng baga. Ang air sacs ay napupuno ng nana at iba pang likido at kadalasang may kaugnay na ubo, plema, lagnat, at kakapusan ng paghinga.


Contents

Mga pangunahing klase ng pneumonia

Bacterial pneumonia

Ito ay madalas nangyayari kapag ang katawan ay labis na nanghina gawa ng sakit, malnutrition, katandaan, o impaired immunity at ang mga bacteria ay nakarating sa mga baga.

Mga nasa panganib ng bacterial pneumonia

Ang bacterial pneumonia ay maaaring makaapekto sa lahat ng edad, ngunit ang mga nasa higit na panganib ay ang mga:

Mga sanhi ng bacterial pneumonia

  • Panlabas na pisikal na kadahilanan
    • Exposure sa causative agents at pulmonary irritants
    • Direct pulmonary injury
    • Mga material na nakapasok sa baga
    • Paglanghap ng kontaminadong hangin
  • Panloob na pisikal na kadahilanan
    • Pagkawala ng protective upper airway reflexes o gag reflex na hinahayaang makapasok ang mga laman ng upper airways o tiyan sa baga
    • Hindi matinong pag-iisip dahil sa pagkalasing o droga
    • Ibang estadong metabolic at neurologic tulad ng mga na-stroke at may endotracheal intubation
    • Pagkalat ng bacteria galing sa dugo
  • Mga bacteria
    • Streptococcus pneumoniae
    • Enterococcus (E. faecalis, E. faecium)
    • Actinomyces israelii
    • Nocardia asteroides
    • Staphylococcus
    • Legionella species
    • Pseudomonas aeruginosa
    • Klebsiella
    • Haemophilus influenzae
    • Escherichia coli
    • Moraxella catarrhalis
    • Acinetobacter baumannii
    • Francisella tularensis:
    • Bacillus anthracis
    • Yersinia pestis

Mga sintomas ng bacterial pneumonia

  • Panginginig
  • Pangangatal ng ngipin
  • Malubhang pananakit ng dibdib
  • Ubo na may kulay kalawang o berdeng plema
  • Mataas na lagnat
  • Labis na pagpapawis
  • Mabilis na pulso o pagtibok ng puso
  • Mabilis o kinakapos na paghinga
  • Asul nang bahagya ang kulay ng mga labi at kuko
  • May kalituhan ang pagiisip o nagdedeliryo

Viral pneumonia

Ito ang dahilan ng halos kalahati ng lahat ng kaso ng pneumonia at pinakamadalas na sanhi ng pneumonia sa mga bata. Mas madaling kumalat ang virus sa lower respiratory tract na nagreresulta sa mas malalang pamamaga ng baga. Sa mga immunocompromised na pasyente, ang viral pneumonia ay maaaring magresulta sa respiratory failure o malubhang hypoxemia.

Karaniwang virus na nagdadala ng pneumonia

  • Influenza virus – Ang impeksiyon mula sa influenza virus ay humahantong sa pagkamatay ng mga cells, lalo na sa upper airways.
  • Respiratory syncytial virus (RSV) – Ito ang pinakamadalas na sanhi ng impeksiyon sa lower respiratory tract sa mga sanggol at mga bata at ang pangalawang pinaka-karaniwang sanhi ng viral pneumonia sa mga matatanda.
  • Adenovirus – Lubhang nakakahawa, kadalasang nararanasan ang pneumonia na ito sa mga kampo ng militar at mga katulad na mga pasilidad. Kumakalat ang adenovirus sa pamamagitan ng respiratory secretions, dumi ng tao, at mga fomites tulad ng damit or mga gamit sa pagtulog. Ang mga bagong panganak na sanggol naman ay maaaring mahawa mula sa cervical secretions sa mula sa kanilang mga ina.

Ang virus na ito ay lumalaban sa mga lipid disinfectants ngunit namamatay sa init, formaldehyde, at bleach.

  • Human parainfluenza virus (HPIV) - Ang kaligtasan sa sakit ay kadalasang short term at pabalik-balik ang upper at lower respiratory tract infections na maaaring mangyari habambuhay.
  • Rhinovirus
  • Human metapneumovirus
  • Coronavirus
  • Varicella-zoster virus (VZV)
  • Measles
  • Cytomegalovirus
  • Herpes simplex
  • Hantavirus
  • Avian flu
  • Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS)
  • Swine flu (H1N1)
  • Epstein-Barr Virus (EBV)
  • Rotavirus

Mga sintomas ng viral pneumonia

Ang mga paunang sintomas ng viral pneumonia ay halintulad sa mga sintomas ng bacterial pneumonia. Maaaring masundan ito ng mas malalang kakapusan at paghabol ng hininga at labis na paglala ng ubo. Dahil sa viral pneumonia, mas madaling kapitan ng bacterial pneumonia ang pasyente.

Pagkalat ng viral pneumonia

  • Mga salik sa kapaligiran (adenovirus, enterovirus, rhinovirus)
  • Direktang ugnayan sa kontaminadong mga bagay
  • Paglipat ng mga kontaminadong organ (cytomegalovirus CMV) o dugo
  • Laway (CMV, herpes simplex virus [HSV])
  • Pagbabalik ng impeksyon (HSV, CMV)
  • Hematogenous na pagkalat ng virus (CMV)
  • Naililipat mula sa mga taong naglilingkod sa ospital o klinika (SARS, tigdas, adenovirus, PIV, RSV).

Ang pagkalat ng hantavirus ay iniisip na nangyayari sa pamamagitan ng paglanghap ng kontaminadong dumi mula sa mga patay na rodents. Ang virus ay nabubuhay din sa laway ng mga rodents kaya maaaring mahawa ang tao kung makakagat nito.

Ang ilang mga viruses, kasama na ang adenoviruses, influenza virus, virus ng tigdas, PIV, RSV, rhinoviruses, at VZV, ay madaling nakukuha sa pananatili sa ospital na nagiging sanhi ng nosocomial (hospital-acquired) pneumonia.

Atypical pneumonia

Kalimitang tinatawag na walking pneumonia, ang mga organismong sanhi nito ay may mga katangian na kapareho ng mga bacteria at virus ngunit hindi nabibilang na kauri ng alinman. Banayad ngunit kalat na kalat na pneumonia ang nararanasan na nakakaapekto sa lahat ng mga grupo ng edad. Kabilang sa mga sintomas ay ang malubhang ubo na maaaring may plema.

  • Mycoplasma species
  • Chlamydophila species (C. psittaci, C. pneumoniae) – Ang psittacosis, kilala din bilang parrot disease o parrot fever, ay dala ng C. psittaci at karaniwang kaugnay ng paghawak o pagalaga sa iba’t ibang klaseng ibon
  • Legionella species - Dala ng mga gram-negative bacteria na natatagpuan sa tubig tabang at napagalamang dumadami sa complex water distribution systems.
  • Coxiella burnetii – Naikakalat mula sa mga hayop tulad ng mga pusa, tupa at mga baka at hindi karaniwan ang person-to-person transmission.
  • Bordetella pertussis

Iba pang mga specific pneumonia

  • Pneumonia alba o white pneumonia - Nakamamatay na pneumonia sa mga sanggol na dala ng congenital syphilis na umaagnas ng baga.
  • Aspiration/inhalation pneumonia – Dulot ng pagpasok ng foreign material o mga nakakairita na vapor sa baga.
  • Bronchial pneumonia o bronchopneumonia.
  • Interstitial pneumonia
  • Interstitial plasma cell pneumonia
  • Double pneumonia - Nararanasan sa dalawang baga.
  • Friedländer's o Klebsiella pneumonia
  • Hypostatic pneumonia
  • Influenzal pneumonia
  • Lipid pneumonia – Dulot ng paglanghap ng langis.
  • Pittsburgh pneumonia
  • Pneumococcal pneumonia
  • Pneumocystis pneumonia
  • Primary atypical pneumonia
  • Rheumatic pneumonia- Di-karaniwan at kadalasa’y nakamamatay na kumplikasyon ng acute rheumatic fever.
  • Varicella pneumonia- Lumalabas pagkatapos ng paglabas ng bulutong tubig

Lunas

Anumang lunas ay matitiyak ng doktor batay sa:

  • Edad
  • Pangkalahatang kalusugan at medikal na kasaysayan
  • Lawak ng mga sakit
  • Tolerance para sa mga partikular na gamot o pamamaraan ng paggamot
  • Mga inaasahan para sa kurso ng mga sakit
  • Sariling opinyon o kagustuhan

Pagtuklas sa pneumonia

  • Pisikal na pagsusulit
  • Chest X-ray
  • Pagsusuri ng dugo

Pangangalaga ng may pneumonia

Sa bahay

  • Antibiotics
  • Hustong pahinga agpahinga ng husto
  • Pag-inom ng hustong dami ng tubig at likido
  • Pag-gamit ng humidifier

Tandaan: Sundin ng maigi ang reseta ng doktor at huwag uminom ng gamot na hindi muna sinusuri ng doktor.

Sa ospital

Ang pagpapa-ospital ay maaaring kailanganin para mga sumusunod na kondisyon:

  • Para a mga sanggol, maliliit na bata, at mga edad 65 pataas
  • May problema sa immune system
  • May cystic fibrosis
  • Pagiging dehydrated o nagsusuka at hindi kayang uminom ng mga likido at gamot
  • Madalas magkaroon ng pulmonya
  • Asul na kulay na balat o namumutla dahil sa kakulangan ng oxygen

Ang gamot ay maaaring kasama ang intravenous (IV) antibiotics at respiratory therapy (gamot na nilalanghap).

Ang antiviral na gamot na inaprubahan para sa mga matatanda at kabataan ay maaaring makabawas sa kalubhaan ng flu infection kung ito ay isasagawa sa una hanggang pangalawang araw matapos magsimula ang mga sintomas.

Antibiotics naman ang nirireseta laban sa bacterial pneumonia. Maaaring makabilis din ito sa paggaling mula sa mycoplasma pneumonia at ilang mga espesyal na kaso. Walang namang malinaw na mabisang paggamot para sa viral penumonia na karaniwang gumagaling naman ng kusa.

Ang pasyente ay mahalagang mabigyan ng angkop na pagkain, oxygen therapy, at gamot para sa sakit at ubo.

Pag-iwas sa penumonia

Ang pulmonya ay madalas na resulta ng ordinaryong impeksyon sa paghinga kaya’t ang isang mahalagang pangkontra ay ang pagiging alerto sa anumang mga sintomas ng problema sa panghinga na humihigit na sa ilang araw.

  • Paghugas ng kamay sa sabon at maligamgam na tubig.
  • Paghuhugas ng mga kasangkapang gamit sa pagluluto at pagkain.
  • Pag-iwas sa mga kontaminadong lugar.
  • Pag-iwas sa paglapit o paghawak sa mga may sakit at sa mga kagamitan nito.
  • Pag-iwas sa paninigarilyo.
  • Pagkain ng tama.
  • Pag-ehersisyo
  • Pagkakaroon ng sapat na oras ng tulog

Mga bakuna laban sa pneumonia

  • Influenza vaccine - Ang pneumonia ay isang karaniwang kumplikasyon ng trangkaso kaya’t mainam na magpabakuna bawat taon para iwas-pulmonya.
  • Pneumococcal vaccine - Laban sa pneumococcal bacterium na karaniwang para sa mga:
    • May chronic diseases tulad ng sakit sa baga, puso, bato, sickle-cell anemia, o diabetes.
    • Nagpapagaling mula sa malubhang sakit.
    • Nasa tahanan para sa mga matatanda o iba pang pasilidad ng chronic care
    • May edad 65 pataas.

Sanggunian