Strep throat

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Strep.JPG
Ang strep throat ay isang nakakahawang sakit na dala ng mikrobyong Group A Streptococcus at ito ang pinaka-karaniwang impeksyong bakteryal sa lalamunan. Mga bata mula edad lima hanggang 15-anyos ang karaniwang pinaka-apektado, ngunit kahit sino ay puwedeng magkaroon nito.

Kilala din ito bilang pharyngitis - Streptococcal o Streptococcal pharyngitis. Karaniwang napapagkamalan ito na ordinaryong sore throat dahil sa pahero ang mga sintomas, ngunit ang huli ay dahil sa virus at maaaring mawala nang walang gamutan. Maaaring may komplikasyon hatid ang strep throat kaya hindi dapat ipagpaliban ang pagpapatingin sa doktor.

Contents

Sanhi

Impeksyon mula sa mikrobyong Streptococcus pyogenes mula sa Group A Streptococcus (GAS), ang sanhi ng strep throat. Dahil sinasalakay ng impeksyong ito ang tisyung pharyngeal, nagkakaroon ng iritasyon at pamamaga. Karaniwang natatagpuan ang mga organismong ito sa lalamunan o sa balat at dahilan ng iba pang mga sakit tulad ng impetigo.

Kumakalat ang strep throat sa pamamagitan ng person-to-person contact, paghawak ng sipon, plema, o laway ng may sakit at paglipat ng mikrobyo mula kamay papuntang ilong o bibig. Maaari din itong malanghap mula sa hangin. Kapag dumapo na ang mikrobyo sa katawan, maaari itong kumalat sa mga tonsil, sinus, balat, loobang bahagi ng [[tainga at dugo.

Karaniwang kumakalat ito sa loob ng isang pamilya, sa magkakasambahay, magkakaklase at sa mga lugar na matao. Mayroon ding mga nagdadala ng mga bakteryang ito na hindi apektado at walang pinamamalas na sintomas (asymptomatic).

Sintomas

Karaniwang mula dalawa hanggang limang araw matapos mahawaan ng bakterya bago maramdaman ang mga biglaang sintomas na maaaring banayad lamang o malala.

Ang mga karaniwang sintomas ay:

  • Lagnat na biglaan at karaniwang pinakamataas sa pangalawang araw.
  • Namumulang lalamunan.
  • May mga puti o dilaw na marka sa mga tonsil o likod ng lalamunan na indikasyon ng nana (tonsillar exudates).
  • Maliliit na pulang tuldu-tuldok sa taas ng bibig.
  • Namamagang lalamunan.
  • Pananakit ng ulo at tiyan.
  • Pagsusuka o pagduduwal.
  • Panlalamig
  • Pangkalahatang masamang pakiramdam.
  • Pagkawala ng ganang kumain at kakaibang panlasa.
  • Namamagang kulani sa leeg (cervical lymphadenopathy).
  • Hirap sa paglunok.

May ilang uri ng strep throat na nagpapamalas ng mga pantal tulad ng sa Scarlet fever na maaaring reaksyon ng katawan sa mga toxin na gawa ng Strep.

Sa pangkalahatan, ang pagkakaroon ng sipon, ubo, pamamalat, pamumula ng mga mata, pananakit ng katawan, singaw, at pagtatae ay karaniwang indikasyon ng impeksyong dulot ng virus at hindi mikrobyo tulad ng sa strep throat ngunit kailangan itong masiguro ng doktor.

Maaari din kasing magpamalas ng iba’t ibang paraan ang karamdamang ito, depende sa edad ng may sakit.

  • Sa mga sanggol - Markado ang kawalan ng ganang kumain at pagiging maligalig at ‘di mapalagay. Maaaring magkaroon din ng mababang lagnat at makapal na dilaw plema sa ilong.
  • Sa mga bata – Masakit ang lalamunan at hirap sa paglunok. Kasabay ng pagiging maligalig ang kawalan ng ganang kumain, pananakit ng tiyan, at mga namamagang kulani sa ilalim ng panga.
  • Sa mga mas matatandang bata at mga dalaga at binata – Maaaring maging malubha ang mga sintomas ng mga nasa edad na ito.
  • Sa mga matatanda – Mas banayad ang mga sintomas para sa mga matatanda ngunit possible pa rin ang malubhang pagpapamalas ng strep throat.

Dagliang lunas

Mahalagang magpunta na sa pinakamalapit na ospital ang mga pasyenteng may ganitong mga sintomas:

  • Hirap sa paghinga at paglunok.
  • Paglalaway
  • Hindi mabuksan ang bibig.
  • Matinding pananakit ng lalamunan.
  • May tunog ang paghinga.
  • May pagdurugo ang lalamunan.
  • Namamaga o namumula ang leeg.
  • Malubhang pananakit ng tiyan.
  • Pagsusuka
  • Sobrang panghihina.
  • Paglitaw ng mga pantal.

Kahit na maaaring kasama ang mga ito sa strep throat, maaari din itong mga indikasyon ng mas malubhang kundisyong medikal tulad ng severe esophageal strictures, epiglottitis, o tetanus (lockjaw).

Pagtukoy

Hindi madaling matukoy ang strep throat base sa mga sintomas o pisikal na pagsusuri lamang. Marami ring ibang kadahilanan ng pamamaga ng lalamunan na may kahalintulad na mga sintomas kaya’t isasailalim sa ilang mga pagsusuri ang pasyente para masigurado ang tunay na kalagayan.

Ang mga sumusunod ay karaniwang pamantayan ng pagsusuri para sa mga nagpapamalas ng mga naturang sintomas. Kung ang pasyente ay:

  1. Nasa edad mula lima hanggang 15.
  2. May sakit sa panahon na laganap ang karamdamang ito tulad ng pasukan, tag-lamig o tag-init.
  3. Kawalan ng sintomas ng impeksyon sa upper respiratory tract tulad ng sipon, baradong ilong at ubo.
  4. May klinikal na ebidensya ng acute pharyngitis:
    • Pamumula at pamamaga ng lalamunan at puting plema sa mga tonsil.
    • Lagnat na 101 F – 103 F (38 C – 39.4 C).
    • Malalaki, namamaga at masakit na kulani sa leeg.

Karaniwang pagsusuri

  • Rapid antigen detection test (RADT) o rapid strep test
  • Throat culture – Karaniwang ginagawa kung ang rapid strep test ay lumabas na negatibo ngunit may hinala pa din ng strep throat ang doktor. *Pagsusuri sa dugo

Mga resulta

  • Positibo – Ipagpapayo ng doktor ang karagdagang pagsusuri at rehimen ng paggamot.
  • Negatibo – Maaaring viral at hindi bakteryal ang sanhi ng pamamaga ng lalamunan o may ibang kadahilanan. Maaaring mag-rekomenda ng karagdagang pagsusuri at obserbasyon.

Lunas

Dapat lamang uminom ng mga antibyotiko kung positibo ang strep test. Iniinom ito para maiwasan ang ‘di-karaniwan, ngunit mas malubhang mga komplikasyon tulad ng rheumatic fever.

Karaniwang penicillin o amoxicillin ang unang sinusubukan at sampung araw dapat inumin ang antibyotiko kahit na nawawala ang sintomas matapos ng ilang araw lamang. Kung may allergy sa penicillin, maaaring ireseta ng doktor ang cephalosporin, erythromycin, o azithromycin.

Kung paulit-ulit o umiikot sa pamiya o mga kasambahay ang strep throat, ipapasuri ang lahat kahit ang walang sintomas. Maaaring mayroong nagdadala nito ng hindi nalalaman.

Pag-aalaga

Karamihan sa mga taong may strep throat ay nakakahawa 24 hanggang 48 oras ang nakalipas matapos ang unang pag-inom ng antibyotiko. Kung hindi rin mag-iingat, maaaring bumalik ang sakit pagkatapos ang paggamot dahil sa mga ginamit na hindi nalinis at tinitirhan ng mikrobyo.

Habang naggagamot:

  • Takpan ang bibig at ilong ng kamay, pamunas o panyo kung babahing o uubo at matapos ay maghugas ng kamay at itago ang panyo o itapon sa basurahan ang ginamit.
  • Magkaroon ng tamang oras ng tulog at pahinga.
  • Kumain ng masustansyang pagkain tulad ng mga prutas at gulay.
  • Uminom ng mga sopas at madaming likido.
  • Manatili sa bahay, kahit isang buong araw man lang ng pag-inom ng antibyotiko, para maiwasan ang pagkalat ng bakterya.
  • Magpalit ng sipilyo bago matapos ang pag-inom ng antibyotiko.
  • Palaging mag-hugas ng kamay.
  • Ihiwalay ang mga kasangkapang ginagamit habang may sakit at linisin ng mabuti pagkatapos gamitin.
  • Huwag makibahagi sa pagkain o inumin ng iba.
  • Ihiwalay ang mga ginamit na damit at agad na labhan, lalo na ang mga tuwalya, pamunas at panyo.
  • Palitan at labhan agad ang mga kobre kama, kumot at punda.
  • Ibalot at itapon ng maayos ang mga ginamit na tisyu.
  • Tapusin ang kurso ng medikasyon, sundin ang payo ng doktor at magpasuri matapos ang pagkakasakit.
  • Maaaring uminom ng mga palamig, sumipsip ng mga popsicle o kumain ng ice cream.
  • Iwasan ang kape, mga inuming may caffeine, maaasim na pagkain, prutas o inumin dahil nakaka-irita ito lalo ng lalamunan.
  • Magmumog ilang beses sa isang araw ng maligamgam na tubig na may asin (kalahating kutsaritang asin sa isang basong tubig).
  • Maglumlom ng matitigas na kendi o mga lozenge ngunit iwasan ang mga ito para sa mga bata dahil baka ikadunok ang mga ito.
  • Maaaring makatulong sa pagpapaginahwa ng tuyo at masakit na lalamunan ang cool-mist vaporizer o humidifier.
  • Maaaring uminom ng medikasyong laban sa pananakit ng katawan at lagnat tulad ng acetaminophen o ibuprofen.

Komplikasyon

Kung pababayaan lamang ang strep throat o hindi tapusin ang nirekomendang kurso ng antibyotiko, maaaring humantong sa mas malalang mga problemang medikal at maaaring makahawa ng hanggang 21 na araw.


Ilan sa mga maaaring maging sakit mula sa strep throat:

Kahit na hindi na karaniwang nirerekomenda ang tonsillectomy bilang lunas sa ilang komplikasyon, maaari pa din itong irekomenda ng doktor kung:

  1. Nakakaranas ng pabalik-balik na tonsillitis (lalo na kung galing sa bakteryang Strep).
  2. Sobrang laki pa rin ang tonsil kahit magaling na.
  3. Magkaroon ng ‘di-karaniwan ngunit seryosong, malalimang impeksyon sa loob o sa paligid ng isa o parehong tonsil.

Pag-iwas

Ang kalinisan sa katawan at kapaligiran ang pangunahing paraan ng pag-iwas sa pagkakahawa, kasama ang malinis at malusog na pamumuhay. Sa kasalukuyan, wala pang bakuna laban sa strep throat.

Ilang dagdag na payo sa pag-iwas sa strep throat:

  • Ugaliing maghugas lagi ng kamay.
  • Huwag gumamit ng mga personal na gamit ng iba, lalo na ng sa taong may sakit.
  • Iwasan ang makibahagi sa pagkain at inumin ng ibang tao.
  • Takpan ang bibig at ilong kapag bumabahing o umuubo.
  • Ugaliing maging malinis sa mga kasangkapan at personal na kagamitan.

Sanggunian