Synovial joint

From Wikihealth
Jump to: navigation, search

Ang mga synovial joint ang pinakakaraniwan at pinakamagalaw na uri ng kasukasuan. Ang kasukasuan ay ang lugar kung saan nagtatagpo at naguugnay ang dalawang buto at ang mga synovial joint ay isa sa tatlong uri nito. Ang mga synovial joint ay ang uri na malayang nakagagalaw at bumubuo sa 90% ng katawan.

Contents

Mga uri ng synovial joint

Ang mga synovial joint ay nahahati sa mga grupo ayon sa anyo at paggalaw:

  • Gliding o plane joint – Mga kapatagang articular na may pagka-patag at nagpapahintulot ng paggalaw na pasalimbay sa iba’t ibang direksyon. Halimbawa nito ay ang mga kasukasuang intercarpal, intertarsal at sa pagitan ng mga vertebrae.
  • Hinge joint – Hugis kalo (pulley) ang mga kapatagang articular ng mga kasukasuang ito. May mga matitibay na ligamentong collateral na nagbibigay ng katatagan sa kasukasuan. Ang paggalaw ay maaari sa isang plane ng isang transverse axis. Ang mga halimbawa nito ay ang siko, bukong-bukong at interphaleangeal joint.
  • Pivot joint – Binubuo ng isang mabutong pivot na pinaliligiran ng osteo-ligamentous ring. Ang paggalaw ay maaaring magawa sa iisang plane ng vertical axis. Ang mga superior at inferior radioulnar joint at median atlantoaxial joint ay halimbawa ng mga pivot joint.
  • Condylar o condyloid joint – Kilala din bilang mga bicondylar joint. Nagdudugtong ang dalawang condyle kung saan ang isa ay matambok (male surface) na sinasalo ng malukong (female surface) na bahagi ng kabilang buto. Pinahihintulutan nito ang paggalaw sa plane sa isang transverse axis tulad ng sa tuhod.
  • Ellipsoidal joint – May bilugang pahaba na matambok na male surface na nakasalo sa isang ellipsoid na female surface. Ang paggalaw ay maari sa dalawang axis: flexion at extension sa transverse axis, at adduction at abduction sa antero-posterior axis na kung pinagsama ay circumduction. Walang karaniwang pag-iikot sa pangatlong vertical axis ang nagagawa. Mga halimbawa ay ang wrist joint, metacarpophalangeal joint at atlanto-occipital joint.
  • Saddle joint – Ang mga articular surface ay panay anyong concavo-convex. Maaari itong gumalaw tulad ng mga ellipsoid joint na may kasamang pag-iikot (conjunct rotation) sa pangatlong axis tulad ng sa unang carpometacarpal joint, sternoclavicular joint, at calcaneocuboid joint.
  • Ball and socket joint – Tinatawag ding mga spheroidal joint dahil sa bilugang ulo ng buto na sinasalo ng isang hugis kopa na socket. Maraming paggalaw ang napahihintulutan nito tulad ng flexion, extension, abduction, adduction, rotation, at circumduction. Ang mga halimbawa ay ang sa glenohumeral joint, hip joint at talo-calcaneonavicular joint.

Anyo

Ang mga synovial joint ay may ilang kaibahan sa ibang uri ng kasukasuan tulad ng:

  • Mga kapatagang articular (articular surfaces) na natatakpan ng kartilagong hyaline at pinadudulas ng synovial fluid para sa maayos na paggalaw.
  • Lukab sa pagitan ng mga kapatagang articular na puno ng synovial fluid. Ito ay maaaring mahati ng diskong artikular na meniscus.
  • Napapaligiran ng kapsulang articular na fibrous at nababalot sa lamad na synovial. Mayaman ito sa nerbiyo at sensitibo sa mga pagbatak na gawa ng paggalaw.
  • Lamad na synovial na sumasapin sa buong kasukasuan liban sa mga kapatagang articular na natatakpan ng kartilagong hyaline. Ang lamad na ito ang pinanggagalingan ng pampadulas na synovial fluid na siya ring nagbibigay ng sustansya sa kartilagong articular.
  • Iba’t ibang antas ng paggalaw na napahihintulutan ng mga synovial joint.

Bahagi

Ang isang synovial joint ay binubuo ng mga butong nagtatagpo, mga ligamento at litid na nagbubuklod at nagpapatibay, synovial fluid na pampadulas sa paggalaw at kartilago na nagsisilbing malambot na sapin sa pagitan ng mga buto para mabawasan ang maganit na pagkikiskisan at siyang susi sa malulusog na kasukasuan. Ang mga nakaligid na kalamnan naman ay nagpipirmi at nagpapatatag.

Ang mga bahagi ng synovial joint ay:

  • Buto - Ang mga bahagi ng butong nagtatagpo bilang kasukasuan ay nababalot ng kartilagong articular at napapadulas ng synovial fluid.
  • Joint capsule – Ito ang tisyung bumabalot sa kabuuan ng synovial joint para masidlan ng synovial fluid at matakpan ang buong kasukasuan. Binabalot naman ito ng isang matibay na panlabas na sapin na tumutulong sa pagpapatatag ng kasukasuan.
  • Lamad na synovial - Panloob na lamad na gumagawa ng synovial fluid.
  • Synovium – Panloob na sapin ng synovial joint.
  • Synovial fluid – Pampadulas ng mga kasukasuan.
  • Kartilagong hyaline at fibrocartilage.
  • Mga disko o menisci.

Ang mga sumusunod ay mga salik ng katatagan ng mga synovial joint ayon sa kahalagahan:

  • Kalamnan – Ang kalusugan ng mga nakaligid na kalamnan ay ang pinakaimportanteng salik sa tibay ng kasukasuan. Kung wala o mahina ang mga kalamnan, magiging mahina ang mga tuhod at balikat, at ang mga arko ng paa ay babagsak.
  • Ligamento – Importante sa pagpigil sa sobrang paggalaw at mga biglaang stress na hindi sinasadya. Ngunit hindi ito nakakatulong sa pangmatagalang puwersa dahil kapag nabatak, karaniwan itong nananatiling nakabatak.
  • Mga buto – Lubos na tumutulong lamang sa katatagan ng mga nakapirming uri ng kasukasuan tulad ng sa balakang at bukong-bukong.

Istruktura

Mga uri ng tisyung bumubuo ng mga synovial joint:

  • Buto - Binubuo ng mala-sponghang calcified collagen na may balot na matigas. Sa ilalim ng kartilagong articular, may karaniwang manipis na mabutong platong subchondral. Maaari nitong masalo ang mga thrust forces basta’t nakabalot sa kartilagong maayos na naibabahagi ang bigat at puwersa. Kung wala ang kartilago, madaling mabubuwag ang istruktura ng spongy bone. Ang buto ay buhay na tisyung patuloy ang pagbabago bilang tugon sa mga pinagdadaanang stress.
  • Kartilagong hyaline – Ito ang murang tisyung pinagmumulan ng matigas na buto ng kalansay. Sa karamihan ng mga kasukasuan, isang manipis na sapin ang natitira bilang sumasalong surface ng may edad. Ito ay avascular at binubuo ng type II collagen at aggrecan. Karaniwan itong hindi napupudpod kahit sa deka-dekadang paggamit, ngunit maaaring mapinsala kung may maging abnormal na aspeto sa komposisyon o gamit ng kasukasuan. Maaari itong tumubo uli ngunit hindi na makababalik sa dating kapal o anyo matapos ang pinsala.
  • Kartilagong fibrocartilage – Matatagpuan bilang diskong invertebral, at mga disko, menisci o ring pad sa maraming peripheral joint. Humahalo ito sa fibrous na tisyung synovial at maaaring mabuo para mapunan ang mga espasyo tulad ng sa pagsasaayos ng mga depekto sa kartilago ng tuhod.
  • Synovium - Mga malalambot na tisyung nakasapin sa mga lukab ng mga kasukasuan, tendon sheath at bursae. Tulad ito ng ibang tisyung connective na gawa sa magkahalong fatty, areolar at fibrous na tisyu. Ang ibabaw nito ay maaaring matagusan ng tubig, maliliit na molecule at protina ngunit hindi nalulusutan ng hyaluronan, ang nagpapalagkit sa synovial fluid. Maaari tuloy maipon ng synovium ang synovial fluid sa lukab. Sa ilalim ng pang-ibabaw na sapin ng mga selyula ay isang neto ng maliliit na daluyan ng dugong may kinalaman sa pamamagang synovial. Magkakapareho ang istruktura ng mga synovium ng kasukasuan, tendon sheath at bursa.
  • Synovial fluid - Ang normal na synovial fluid ay malinaw, walang kulay, malapot at makapal na tulad ng puti ng itlog dahil sa bumubuo ditong hyaluronan. Maituturing ito na likidong tisyung connective. Dahil sa walang bahaging fibrous, ang tubig at ang hyaluronan ay malayang nakakagalaw ng sabay sa espasyong synovial kumpara sa ibang tisyu na tubig lamang ang nakagagalaw.
  • Mga tisyung tensile tulad ng ligamento at litid na nakakabit sa mga entheses – Ang mga ligamento ay lastiko ngunit pinagdudugtong ang mga buto. Ang mga litid naman ay hindi nababanat ngunit nagpapasa ng lakas ng mga kalamnan sa mga buto. Ang mga joint capsules ay binubuo ng mala-tiklis na grupo ng mga gumagalaw na ligamento at litid na kaugnay ang sapin-saping fascia. Ang ilang kasukasuan tulad ng sacroiliac, ay pinaliligiran ng ligamento habang ang iba naman tulad ng balikat at rotator cuff nito ay mas naliligiran ng litid. Maaari din dumaan ang kalitiran sa lukab ng mga kasukasuan tulad ng sa mahabang ulo ng biceps.

Ang mga synovial joint ay pinagyayaman ng sistemang limpatiko at isang peri-articular arterial plexus mula sa mga sangang articular at epiphyseal na nagmumula sa mga kalapit na artery. Maraming maliliit na daluyan ng dugo ang tumatagos sa fibrous capsule at bumubuo sa isang masustansiyang vascular plexus para sa mismong kapsula, lamad na synovial at pati sa epiphyses.

Papel sa katawan

  • Pinahihintulutan ang malawak na saklaw ng paggalaw sa buong katawan pati na ng mga tuhod, pulso, balikat at balakang, tulad ng:
    • Abduction at adduction.
    • Flexion at extension.
    • Rotation at circumduction.
  • Naglalaman ng pampadulas na synovial fluid para sa maayos na paggalaw ng mga buto sa katawan.

Mga karamdaman at kakaibang kondisyon

Pangangalaga

  • Pag-ehersisyo
  • Pag-iinat bago gumawa ng anumang pisikal na aktibidad.
  • Siguraduhin ang kaligtasan ng anumang gagawin.
  • Magsuot ng mga kagamitang pangkaligtasan kung kinakailangan.
  • Huwag gagawa ng higit sa kakayahan.
  • Kumain ng masusutansiyang pagkain.
  • Panatilihin ang tamang timbang at pangkalahatang kalusugan.
  • Magpatingin agad sa doktor kung may mararamdamang kakaiba.

Sanggunian

Pagkilala

Wikihealth cit.png Orihinal na nilalaman mula sa WikiHealth sa bisa ng GNU Free Documentation License. Tingnan ang pagtanggi.