Thyroid

From Wikihealth
Jump to: navigation, search
Thyroid.jpg
Ang glandulang thyroid ay nasa leeg, sa harapan ng windpipe o trachea, sa ibaba lamang ng larynx. Ito ay kumukuha ng iodine at gumagawa ng mga hormone na kailangan ng katawan. Bahagi ito ng sistemang endokrin.

Contents

Anyo

Maliit lamang ang thyroid, mamula-mula ang kulay at karaniwang may timbang na mas mababa pa sa isang onsa (mula bente hanggang 60 na gramo) sa nasa edad na tao. Nag-iibaiba ang sukat nito at lugar para sa bawat tao, ngunit ito ay maituturing na pinakamalaking glandula sa buong leeg. Hugis paru-paro ito na nakabalot sa lalamunan. Gawa ito sa dalawang lobes na kunektado ng makitid na tisyung tinatawag na isthmus.

Istruktura

Sa pagbubuo sa loob ng matris, ang thyroid ay nanggagaling sa likod ng dila ngunit karaniwang bumababa sa harapan ng lalamunan bago ang kapanganakan. Minsan hindi ito nakakalipat ng maayos at napupunta sa taas ng leeg, sa likod ng dila (lingual thyroid) o minsan sa may dibdib.

Bagamat gawa sa malalambot na tisyu, natatakpan ang kabuuan ng thyroid ng isang matibay na kapsula. Ito ay nagsisilbing proteksyon mula sa mga ibang nakapaligid na organo at tisyu.

Sumasanga mula sa external carotid artery ang superior thyroid artery na pinanggagalingan ng dugong dumadaloy sa thyroid. May dugo din na nanggagaling sa inferior thyroid artery na sanga ng thyrocervical trunk. Dahil sa kahalagahan ng glandulang ito, kritikal ang tuloy-tuloy na daloy ng dugo para dito.

Mga hormone

Error creating thumbnail: Unable to save thumbnail to destination
Sa buong katawan, ang mga selyula ng thyroid lamang ang nakakakuha ng iodine mula sa pagkain at inumin. Kasama ang amino acid na tyrosine, ang iodine ay ginagawang mga hormone ng thyroid: karaniwang 80 porsiyentong thyroxine (T4) at 20 porsiyentong triiodothyronine (T3). Sa dalawang hormone, ang T3 ay higit na apat na beses ang tapang kaysa T4.

Pinawawalan ang mga hormone na ito sa dugo. Sa pagkalat sa buong katawan, upang mapangasiwaan ang metabolismo ng bawat selyula at produksyon ng ibang protina. Sa ilang mga organo tulad ng atay at pali, ang T4 ay ginagawa ding T3.

Gumagawa rin ng calcitonin ang thyroid na tumutulong sa pangangasiwa ng calcium sa dugo at mga buto. Binababa nito ang konsentrasyon ng calcium sa dugo at pinagpapabuti ang pagtanggap ng calcium ng mga buto.

Nasa ilalim ng pangangasiwa ng glandulang pitwitaryo ang thyroid. Kapag bumagsak ang sukat ng T3 at T4, gumagawa ng thyroid stimulating hormone (TSH) ang pitwitaryo para mahikayat ang thyroid na gumawa pa ng mga hormone. Kapag tumaas na ang sukat ng T3 at T4 sa dugo, kaagad na nababawasan ang paggawa ng TSH.

Ang glandulang pitwitaryo naman ay nasasailalim ng glandulang hypothalamus. Bahagi ito ng utak na gumagawa ng TSH releasing Hormone (TRH) at ang tagapagsabi sa pitwitaryo na paganahin ang thyroid.

Tungkulin

Ang mga sumusunod ay ang karaniwang listahan ng tungkulin ng thyroid:

  • Metabolismo
  • Normal na paglaki at pag-unlad ng katawan at utak, kahit nasa sinapupunan pa lamang.
    • Sistemang cardiovascular – Pinagpapabuti ang bilis ng tibok ng puso, cardiac contractility at cardiac output. Sinusulong din ang vasodilation na nagpapabuti ng daloy ng dugo sa mga organo.
    • Gitnang sistemang nerbyos – Binabalanse ang takbo ng utak at pag-iisip. Kapag masyadong maraming hormone galing sa thyroid, malakas ang pakiramdam ng kaba, pagkabahala, ligalig at pagkabagabag. Kapag masyadong mababa ang sukat ng thyroid hormones, may mga pakiramdam ng kabagalan ng pag-iisip at pagkamalungkutin. Nagugulo din ang maayos na takbo mga sistema ng katawan sa labis o kulang na mga hormone.
    • Sistemang reproduktibo – Nakasalalay ang normal na takbo at pagbuo ng buong sistema ng reproduksyon sa mga normal na sukat ng mga hormone ng thyroid.

Sa pagbubuntis, nagkakaroon ng mga pagbabago sa paggana ng thyroid. Bumibigat ang responsibilidad ng glandula na sa normal na tao ay walang kaso, ngunit sa mga may problema sa thyroid ay maaaring maging sanhi ng mas malubhang sakit.

Ang mga pagbabagong ito ay:

  • Pagtaas ng konsentrasyon ng T4-binding globulin (TBG), isa sa mga protinang naghahatid ng mga hormone mula sa thyroid sa dugo at may pinakamataas na kuneksyon sa T4.
    • Estrogen ang nagiimpluwensiya ng paggawa ng TBG sa atay at ang pagtaas ng konsentrasyon nito habang nagbubuntis ay halos nagdodoble ng konsentrasyon ng serum TBG.
    • Ang mas mataas na TBG ay nagbababa ng konsentrasyon ng libreng T4, na sanhi naman ng mas mataas na paglabas ng TSH mula sa pituitary at mas masigasig pa na paglabas ng thyroid.
    • Ang mas mataas na produksyon ng T3 at T4 ay mula pang-20 na linggo ng pagbubuntis hanggang kapanganakan.
  • Mas mataas na pangangailangan ng iodine ng higit pa sa 200 ug/araw habang nagbubuntis.
  • Stimulasyon ng thyroid dahil sa nilalabas ng placenta na human chorionic gonadotropin (hCG) na minsan ay nagiging sanhi ng panandaliang hyperthyroidism.

Karamdaman at kundisyon

Maraming sakit at kundisyong kunektado sa thyroid ngunit ang mga karaniwan at madalas na problema ay:

  1. Paggawa ng sobra o kulang na mga hormone.
  2. Pamamaga o sobrang paglaki ng glandula na nakasasagabal na sa mga tungkulin ng ibang istruktura sa lalamunan o nagmumukhang bukol na sa leeg.
  3. Pagbuo ng mga bukol-bukol o nodule sa loob ng glandula na maaaring sintomas ng kanser.
  4. Kanser.

Komplikasyon

Sa nagbubuntis, may ilang uri o kombinasyon ng kakulangan ng thyroid na nakakaapekto sa pagbuo ng fetus.

  • Isolated maternal hypothyroidism – Pagkabaog ng babae o kung magkaroon man ng pagbubuntis, may mas mataas na panganib na mamatay ang fetus sa sinapupunan o magkaroon ng gestational hypertension.
  • Subclincial hypothyroidism – Nagiging sanhi ng mga karamdaman sa paglaki ng sanggol tulad ng mas mababang antas ng IQ.
  • Sporadic congenital hypothyroidism – Hindi nakagawa ng sapat na thyroid hormones ang thyroid ng fetus. Karaniwang normal ang mga batang isinisilang ng may karamdamang ito ngunit kapag hindi natukoy at nagamot ang karamdaman, maaaring maging permanente ang pisikal at mental na kakapusan nito.
  • Ang kakapusan ng iodine ay sanhi ng hypothyroidism ng ina at ng fetus. Ito ang pinaka-karaniwang sanhi ng kakapusan ng isip na maaaring maagapan.
  • Gestational hyperthyroidism - Salik ng panganib para sa pre-eclampisa, panganganak bago sa kapanahunan, kamatayan ng fetus sa sinapupunan o pagkapanganak at mababang timbang ng bagong-silang na sanggol.
  • Myxedema coma
  • Cretinism

Salik ng panganib

Bagamat maaaring mabuo ang mga karamdaman sa thyroid sa kahit anong edad mula sa maraming dahilan tulad ng pinsala, karamdaman o kakulangan sa masustansyang pagkain, ang mga sumusunod ay ang mga salik na makakapagpataas ng panganib ng pagkakaroon nito.

  • Kasarian – Ang mga babae ay may mas mataas na panganib na magkaroon ng karamdaman sa thyroid lalo na sa pagtaas ng edad at sa mga may kasaysayan ng problema sa thyroid sa pamilya.
  • Pagkalantad sa radiation at iba pang kemikal, tulad ng:
    • Malawakang aksidenteng nukleyar tulad ng sa Chernobyl.
    • Paggamot na gamit ang radiation sa ulo, leeg o dibdib para sa mga tonsil, adenoid, kulani, at problema sa thymus o acne.
    • Paggamit ng radioactive na iodine (RAI) para sa Graves' disease at hyperthyroidism.
  • Sobrang pagkain ng mga isoflavone-intensive na produkto ng soy tulad ng protinang soy, kapsula at pulbo.
  • Paggamit ng medikasyong nakakaapekto sa tungkulin ng thyroid.tulad ng lithium.
  • Sobra o kulang na iodine sa diyeta.
  • Sobrang pag-kain ng hilaw na goitrogenic na mga pagkain tulad ng brussel sprouts, brokoli, rutabaga, singkamas, halaman ng kolrabi, labanos, cauliflower, kamoteng kahoy mula sa Aprika, dawa, babassu, repolyo at kale.
  • Pagtitistis kung saan lahat o bahagi ng thyroid ay tinatanggal.
  • Mga sakit na nakakapinsala sa thyroid o nakakaapekto sa tungkuling maglabas ng hormone tulad ng hamburger thyrotoxicosis o Graves' disease
  • May kasaysayan ng problema sa thyroid sa pamilya.
  • May iba pang karamdaman sa pituitary o sistemang endokrina.
  • May sakit o kasaysayan sa pamilya ng karamdamang autoimmune.
  • May sakit na chronic fatigue syndrome o fibromyalgia.
  • May edad na 60 pataas.
  • Kakapanganak pa lamang (postpartum thyroiditis).
  • Malapit na mag-menopause o menopausal na.
  • Paninigarilyo.

Paggamot

Uunahin muna ang ilang pagsusuri bago ang paggamot ng thyroid upang maayos na matukoy kung ang mga nodules ay hot o cold, ano ang sukat ng goiter, bilang kasunod na pagsusuri matapos ang pagtitistis ng mga pasyenteng may kanser sa thyroid at matukoy kung saan ang eksaktong kinalalagyan ng thyroid kung wala sa leeg.

Karaniwang pagsusuri:

  • Thyroid function tests
  • Basal temperature test
  • Pagsukat sa serum thyroid hormones tulad ng T4 by RIA at T3 by RIA (radioimmunoassay)
  • Pagsukat ng produksyon ng TSH ng glandulang pitwitaryo gamit ang immunoradiometric assay (IRMA).
  • TRH Test
  • Iodine uptake scan
  • Thyroid scan
  • Computerized rectilinear thyroid (CRT) scanner
  • Ultrasound
  • Biopsy

Karaniwang medikasyon:

  • Thyroxine
  • Whole thyroid extract o (desiccated whole thyroid powder) mula sa mga domestikadong hayop (karaniwan mga baboy) na kinakain ng tao.
  • Pagtitistis
  • Paggamit ng radioactive iodine.

Pangangalaga ng thyroid

Importante ang sapat na sukat ng mga sumusunod para gumana ng maayos at makagawa ng tamang dami ng mga hormone ang thyroid:

Maaaring makuha ang mga mga dosis na ito mula sa malusog at balanseng diyeta at/o suportang nutrisyunal tulad ng:

  • Suplementong iniinom na mga bitamina at mineral kung hindi sapat ang nakukuha sa kinakain. Ngunit kung may masustansiyang diyeta, karaniwang hindi na kailangan ng mga iniinom na sumplemento upang maiwasan naman ang kalabisan.
  • Pag-iwas sa mga pagkaing nakakabawas o pumipigil sa tungkulin ng thyroid.
  • Mas maraming pag-kain ng ilang piling pagkain.

Dagdag na pangangalaga:

  • Mag-ehersisyo.
  • Iwasan ang paninigarilyo at paginom ng alak.
  • Manmanan ang paggana ng thyroid.
  • Ipasuri agad ang mga bagong-silang kung may minanang problema.
  • Uminom ng niresetang medikasyon.
  • Kumonsulta sa doktor kung may napapansing kakaiba sa katawan o pakiramdam.

Sanggunian